in

Dünya tarihi /1914/ Franz Ferdinand'ın ölümü, I. Dünya Savaşı başlıyor, I. Marne Muharebesi, Tannenberg Muharebesi

1914 1 august russia germany war
Almanya'nın Rusya'ya savaş ilan ettiği gün

Yılın başında dikkatler Orta Amerika üzerinde yoğunlaştı. Ocak ayında ilk gemi Panama Kanalından geçişini tamamladı. Amerikan mühendisliğinin bu muazzam başarısı 300 milyon dolara ve 4000 işçinin hayatına mal olmuştu.

Nisan ayında ABD Meksika iç savaşına müdahale ederek Meksika Başkanı Victoriano Huerta'nın Almanya'dan önemli miktarda silah sevkiyatı aldığı Veracruz limanını deniz piyadeleriyle işgal ettirdi ve bu sevkiyata engel oldu. ABD, limanı altı ay süreyle kontrolünde bulundurarak Huerta'nın temmuz ayında iktidardan düşmesine katkı sağladı.

Bu sırada Avrupa'da savaşa doğru gidiş başlamıştı. I. Dünya Savaşının kıvılcımını çakan olay Avusturya-Macaristan veliahdı Arşidük Franz Ferdinand (1863-1914) ve eşi Sophie'nin suikaste uğramaları oldu. 28 Haziranda Avusturya hakimiyetindeki Saraybosna'ya resmi bir ziyaret sırasında vurularak öldürüldüler. Kurşunları sıkan 19 yaşında Gavrilo Princip adında Bosnalı bir Sırptı. Avusturya hükümeti suikasttan Sırbistan'ı sorumlu tuttu. Kayzer II. Wilhelm'den (1859-1941) Almanya'nın tam olarak arkalarında bulunduğu güvencesini alan Avusturyalılar 23 Temmuz tarihinde Sırbistan'a bir ültimatom gönderdiler. Talepleri Sırpların kabul edemeyeceği kadar alçaltıcı olacak şekilde düzenlenmişti, böylelikle askeri bir müdahale için bir bahaneleri olacaktı. Sırplar taviz vermeye hazır olmalarına rağmen, Avusturya-Macaristan 28 Temmuz'da savaş ilan etti. Buna karşılık olarak Rusya Sırplara destek olmak için ordusunu seferberliğe çağırdı.

I. Dünya Savaşı başlıyor: Taraflar ve ordular

Bir hafta içinde tüm başlıca Avrupa devletleri savaşa girmişti. Alman kayzeri II. Wilhelm ve Rus çarı II. Nikolay'ın (1868-1918) son anda yürüttükleri barış girişimlerini bir kenara iten Alman ordu komutanları Almanya'nın Rusya'ya savaş ilan etmesi hususunda ısrar ettiler. Askeri planları doğuda Rusları mağlup etmelerinin koşulu batıda hızlı bir zaferin kazanılması olduğundan Almanya ayrıca Fransa'ya karşı da savaş ilan etti. Almanya Britanyalılarla savaşmak istemiyordu. Fransa'yı işgal etmek için ordu birliklerini tarafsızlığı Britanya tarafından garanti edilmiş Belçika üzerinden geçirmek zorunda kaldı.

Alman birliklerinin Belçika'ya girmesi üzerine 4 Ağustos'ta Britanya Almanya'ya savaş ilan etti. Birçok kişi özel konuşmalarında savaşın başlamasını üzüntüyle karşıladığını belirtse de kalabalıklar savaşı sevinçle karşıladı. Geleneksel olarak antimilitarist ve enternasyonalist Alman Sosyal Demokrat Partisi Almanya'nın kendisini Rus istilasına karşı koruması gerektiğine inandığından savaş çabalarını destekledi. Fransa'da daha önce savaş karşıtı radikal ve sosyalist olanlar, savaş yanlısı partilerle anlaşmak isteyen ve bütün grevleri veto eden union sacree'ye (kutsal birlik) katıldı. Birleşik Krallık'ta İngiliz hükümetinin bir İrlanda öz yönetimi kurma planlarına karşı isyan hazırlığında olan Ulster Protestan paramiliterleri ve onların Katolik muhalifleri olan İrlanda Gönüllüleri İngiliz ordusuna kitle halinde yazıldılar.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1780–1784/ Dördüncü İngiliz-Hollanda Savaşı, Yorktown Kuşatması, Montgolfier Kardeşlerin balonu

Kıta Avrupa'sında milyonlarca kişi orduya çağrılıp trenlerle cepheye sevk edilirken Britanya Dış Sefer Kuvveti (BEF) adını taşıyan daha küçük bir Britanya muvazzaf askeri birliği Fransa'ya gönderildi. Britanya Savaş Bakanı Lord Kitchener'ın (1850-1916) gönüllüleri orduya almak için başlattığı kampanyada eylül sonunda 750 bin kişi orduya kaydolmuştu. Çoğunluk yüksek sayıda kayıp verilecek kısa bir savaş bekledi ve başlangıçta beklentileri doğru çıkmış gibi göründü.

Almanların Belçika saldırısı, I. Marne Muharebesi

"Schrecklichkeit" (korkutuculuk) siyaseti uygulayan Alman birlikleri Belçika'ya akın etti. Almanlar Belçika halkına zulmetti -bu olayların en kötüsünde 674 sivil Dinant'ta katledildi- ve tarihi şehir Louvain'i yerle bir ederek ünlü üniversite kütüphanesini yaktı.

BEF savaşa ilk defa Mons'ta girdi. Alman hücumunu durdurmakta yetersiz kalan Britanya ve Fransız birlikleri Paris'e doğru geri çekildiler. Bu esnada Fransızlar Fransız-Alman sınırının doğusunda kendi saldırılarını başlattılar, ancak başarı sağlayamadan ağır kayıplar verdiler. Eylül başında durum İngiliz ve Fransız orduları için dayanılmaz bir hale gelmişti. Almanlar da taktiklerini değiştirmek zorunda kalarak Paris'in batısına doğru ilerleme planından vazgeçip bunun yerine kentin doğusuna doğru ilerlediler. Fransız ordu komutanı General Joseph Joffre (1852-1931) Marne'de bir karşı saldırı başlatırken Paris'ten birlikler -bazıları cepheye otobüs ve taksilerle taşınmıştı- Alman ordusunun yan kanadına saldırdı. Alman ordusu geri çekilmek zorunda kaldı ve hızlı bir zafer kazanma ümidini yitirdi.

Tannenberg Muharebesi, Osmanlı Türkiye'sinin cihad ilanı

Doğu cephesinde Ruslar Almanların beklediğinden daha hızlı seferber oldu, ancak Doğu Prusya'ya doğru ilerleyen Rus Birinci ve İkinci orduları Tannenberg ve Masuria Gölleri muharebelerinde ezici yenilgilere uğradı. Zafer kazanan Alman general Paul von Hindenburg (1837-1934) ve kurmay başkanı General Erich Ludendorff (1883-1918) milli kahraman oldular.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1833–1839/ Charles Darwin'in çalışmaları, 1833 Fabrika Yasaları, Birinci Afyon Savaşı

Batı cephesinde Flandre içlerine doğru kuzey bölgelerinde eylülden kasıma kadar bir dizi muharebe yapıldı. Muharebeler Birinci Ypres Muharebesi olarak bilinen karşılaşmalarla nihai noktasına ulaştı. Hiçbir tarafın diğerine kesin bir darbe vuramamasıyla ordular üç yıl boyunca fazla değişmeyecek hatlara siperler kazarak yerleşti.

Birinci Ypres Muharebesinde Britanyalı, Fransız ve Alman kayıplarının toplam sayısı 250.000

Savaş bu sırada küresel bir mücadeleye dönüşmekteydi. Osmanlı Türkiye'si Almanya'nın yanında savaşa girerek Britanya İmparatorluğuna karşı cihat ilan etti. Hindistan'dan gelen Britanya birlikleri Türklerin hükümranlığındaki Irak'a inerek Basra'yı ele geçirirken, Japonya İtilaf devletlerine katıldı ve Çin'deki Alman imtiyazına hükmetmek için çarpıştı. Britanya birlikleri Doğu Afrika Alman kolonilerini işgal etti. Güney Afrika birlikleri Güneybatı Afrika ise Alman kolonilerine saldırdı, ayrıca Almanların yanında yer alan Boerlerin bir isyanını bastırdı.

Noel geldiğinde Batı cephesindeki karşıt tarafların askerleri arasında gözlenen geniş çaplı dostluk generalleri dehşete düşürdü, ancak savaş devam etti. Yıl sonunda neredeyse yarım milyon Fransız ve Alman askeri hayatını kaybetmiş ve ağustos ayında Fransa'ya gelen Britanyalı askerlerin üçte biri öldürülmüştü.

Kronolojik özet

  • 1 Ocak 1914 / İlk günlük yolcu havayolu hizmeti ABD'de başladı
  • 7 Ocak 1914 / Panama Kanalından ilk gemi geçti
  • 16 Mart 1914 / Fransız Devlet Bakanı Joseph Caillaux'un karısı gazete editörü Gaton Calmette'yi vurarak öldürdü
  • 20 Mart 1914 / İrlanda'da Curragh Başkaldırısı: Britanyalı subaylar Protestan paramiliterlerine müdahaleyi reddetti
  • 20 Nisan 1914 / Sopwith Tabloid çift pervaneli uçağı Schneider Trophy yarışını 148 km/s hızla uçarak kazandı
  • 21 Nisan 1914 / ABD güçleri Meksika limanı Veracruz'u ele geçirdi
  • 28 Nisan 1914 / ABD'nin Virgina eyaleti Eccles şehrinde 180'den fazla madenci kömür ocağında patlama sonucu öldü
  • 10 Mayıs 1914 / Anti-militarist radikaller ve sosyalistler Fransa seçimlerinde galip geldi
  • 25 Mayıs 1914 / Britanya parlamentosu İrlanda Özyönetim Yasasını kabul etti
  • 29 Mayıs 1914 / Kanada buharlı vapuru Empress of Ireland St. Lawrence Nehrinde battı, 1073 kişi yaşamını yitirdi
  • 13 Haziran 1914 / Panço Villa Meksika İç Savaşı sırasında Devlet Başkanı Huerta'nın birliklerini Zacatecas'ta yenilgiye uğrattı
  • 28 Haziran 1914 / Avusturya veliahdı Arşidük Frand Ferdinand ve eşi öldürüldü
  • 15 Temmuz 1914 / Meksika Devlet Başkanı ve Victoriano Huerta istifa etmeye zorlandı
  • 28 Temmuz 1914 / Avusturya Sırbistan'a savaş ilan etti
  • 31 Temmuz 1914 / Fransız savaş karşıtı sosyalist lider Jean Jaures öldürüldü
  • 1 Ağustos 1914 / Almanya Rusya'ya savaş ilan eder
  • 3 Ağustos 1914 / Almanya Fransa'ya savaş ilan etti
  • 4 Ağustos 1914 / Alman birlikleri Belçika'ya girer; Britanya Almanya'ya savaş ilan etti
  • 14-24 Ağustos 1914 / Fransız ordusu Frontiers Muharebesinde büyük kayıplara uğradı
  • 15 Ağustos 1914 / Panama Kanalı resmi olarak faaliyete geçti
  • 16 Ağustos 1914 / Belçika kalesi Liege Almanlara teslim oldu
  • 23 Ağustos 1914 / Alman birlikleri 600'den fazla Belçikalı sivil öldürdü
  • 23 Ağustos 1914 / Britanya Keşif Kuvveti Almanlara karşı ilk çarpışmasına girdi
  • 25-30 Ağustos 1914 / Almanlar Belçika şehri Louvain'i tahrip etti
  • 26-30 Ağustos 1914 / Almanlar Rusları Tannenberg'te mağlup etti
  • 1 Eylül 1914 / Rus başkenti St. Petersburg'un adı Petrograd'a çevrildi
  • 6-10 Eylül 1914 / Fransız ve Britanyalılar Almanları Birinci Marne Muharebesinde püskürtür
  • 8 Ekim 1914 / Güney Afrika'nın savaşa girmesine karşı olan Boerler silahlı bir isyan başlattı
  • 10 Ekim 1914 / Antwerp Almanlara düştü
  • 15 Ekim 1914 / Birinci Ypres Muharebesi Flandre'de başladı
  • 29 Ekim 1914 / Türkiye Karadeniz'deki Rus deniz üslerine saldırarak savaşa girdi
  • 5 Kasım 1914 / Britanya Doğu Afrika Tanga'daki Alman sömürge birliklerince yenilgiye uğratıldı
  • 7 Kasım 1914 / Japon güçleri Çin'deki bir Alman üssü olan Tsingtao'ya saldırdı
  • 9 Kasım 1914 / Avustralya kruvazörü Sydney ticaret gemilerine saldıran Alman Emden gemisini batırdı
  • 14 Kasım 1914 / Osmanlı Türkiye'si Britanya İmparatorluğuna karşı cihat ilan etti
  • 21 Kasım 1914 / Britanya Hindistan güçleri Türklerden Basra'yı aldı
  • 22 Kasım 1914 / Ypres cephesinde çarpışmalar hafifledi
  • 8 Aralık 1914 / Alman deniz kuvvetleri filosu Britanya Kraliyet Donanması tarafından Falkland Adalarında imha edildi
  • 14 Aralık 1914 / Britanya Mısır'ı koruması altına aldı, Türkiye yanlısı Hıdiv Abbas Hilmi'yi tahttan indirdi
  • 16 Aralık 1914 / Alman donanması İngiltere'nin doğu sahili kasabalarını bombaladı
  • 25 Aralık 1914 / Kraliyet Deniz Kuvvetleri uçakları Cuxhaven'deki Alman Zeplin üssüne saldırdı
  • 25 Aralık 1914 / Karşı cephelerdeki askerler "Yılbaşı Ateşkesi" sırasında birbirleriyle dostluk kurdu