Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1915/ Çanakkale Savaşı, Neuve Chapelle Muharebesi, Almanlarınzehirli gazı ve U-bot saldırıları

1915 yılının başında Avrupa'nın büyük güçleri hazırlık yapmadıkları bir savaşa kilitlenip kalmışlardı. Savaş cephane stoklarını tüketmişti, bu nedenle çarpışan taraflar silahlanma sanayilerini büyük ölçüde genişletmek zorunda kalmışlardı. Hükümetler savaşında cephede olduğu kadar fabrikalarda da kazanılabileceğini veya kaybedilebileceğini fark etmişti. Britanya bir cephane bakanlığı kurmuş ve Rusya'da çarlık hükümeti özel bir Savaş Sanayi Komitesi oluşturmuştu. Sanayi bölgesi Kuzeybatı Fransa'nın Alman işgali altında olması yüzünden artan üretim sorunları Fransızları askerleri siperlerden alarak fabrikalarda çalışmaya göndermek zorunda bıraktı.

Batı Cephesinde Manş Denizi'nden İsviçre sınırına uzanan ikili siperler boyunca yaşanan aşmaz devam etti. Siperlere yeterli sayıda asker ve bomba yağdırmanın ilerleme sağlayacağını düşünen generaller hatalıydı.

Neuve Chapelle Savaşı, Almanların zehirli gazı

Britanyalılar siper savaşının ilk saldırısını Neuve Chapelle'de Hint askerlerinin hücumun başında yer aldığı halde ve Kanada askerlerinin ilk defa çarpışmalara katılmasıyla gerçekleştirdiler. 11.000 kayıp vererek 2 kilometreden ibaret bir alan kazandılar. Alman nisan ayında Ypres'e saldırarak benzer bir sonuç elde ettiler. Fransızlar ise yıl boyunca süren saldırılarda kayıplar verdiler. Kitle saldırıları kitlesel kayıplara yol açtı; sonbahardaki Champagne-Loos saldırısında 300.000 Britanya ve Fransız askeri kaybedildi. Doğu Cephesinde çarpışmalar çok daha hareketliydi ve Ruslar Polonya ve Litvanya'dan geri çekilmek zorunda kaldı.

Batı Cephesinde çıkmazdan kurtulmak isteyen Almanlar ilk defa Ypres'te nisan ayında zehirli gaz kullanımına başlayarak müttefik siperlerine öldürücü klorin gazı sıkmaya başladılar. İlk kurbanlar 22 Nisanda Fransız koloni birlikleri ile Birinci Kanada Tugayının askerleriydi. Ancak Alman birlikleri gazın yarattığı ilk etkiden yararlanmayı başaramadı. Müttefik askerleri kısa zamanda korunma önlemlerini aldılar ve onlarda gazı silah olarak Almanlara karşı kullanmaya başladılar.

İtalya 26 Nisanda Londra Antlaşmasını imzalayarak Britanya ve Fransa yanında savaşa girme taahhüdünde bulundu. İtalya savaştan önce Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın müttefiki olduğundan, bu gelişme İttifak devletleri için diplomatik bir darbe niteliğindeydi. İtalya buna uygun olarak 23 Mayısta Avusturya'ya karşı savaş ilan etti. İtalya-Avusturya Cephesinde çarpışmalar kısa sürede Batı Cephesindeki gibi durağan bir çıkmaza sürüklendi.

Çıkmaz, karada devam ederken, hava savaşı da kayda değer ölçüde gelişti. Düşük hızlı uçaklar düşman siperleri üzerinde uçarak keşif fotoğrafları çekti ve küçük çaplı bombalama görevlerini yerine getirirken, çevik savaş uçakları bunları tespit ederek yakaladı.

Zeppelin ve Schütte-Lanze hava gemileri, Almanların U-bot saldırıları

Savaş alanından uzakta Almanya'nın Zeppelin ve Schütte-Lanze hava gemileri Britanya'yı dünyanın ilk uzak mesafe bombalama harekatına Britanya'ya hedef alarak Alman Donanma hava gemisi komutanı Albay Peter Strasser Britanya'nın, "hava gemileriyle… şehirler, fabrika kompleksleri ve tersaneleri yok edilerek zayıf düşürülebileceğini…" düşündü. Gerçekte ise hava gemilerinin kapasitesi bu hedefin çok gerisindeydi. Ancak 31 Mayıs tarihinden itibaren Londra ve başlıca şehirlere yönelik olarak başlatılan gece baskınları birçok sivilin ölümüne yol açtı ve Britanya'yı Batı Cephesinde bazı kaynakları yurt savunması için geri çekmek zorunda bıraktı.

Denizde, Almanya Britanya Kraliyet Donanması tarafından limanlarının ablukaya alınmasına denizaltılarıyla Britanya'yı ablukaya alma girişimiyle karşılık verdi. Şubat ayından itibaren Alman U-botlarına İngiliz karasularındaki ticaret gemilerine uyarıda bulunmadan saldırma yetkisi verdi. Cunard hatlarının New York'tan Liverpool'a giden ve yaklaşık 2000 yolcu ve mürettebat taşıyan gemisi Lusitiana bir U-20 denizaltı tarafından Güney İrlanda açıklarında torpidolarıyla batırıldı. 128 Amerikan vatandaşı dahil 1200'den fazla insan boğuldu.

Saldırı İngiliz şehirlerinde Alman karşıtı ayaklanmalara ve ABD'den düşmanca bir karşılığa yol açtı. Başka bir yolcu gemisi Arabic'in 19 Ağustosta batırılmasından sonra Almanlar Atlantik'teki U-bot saldırılarını Amerikalıları savaşa girmeye tahrik etmemek için sınırlamak zorunda kaldılar.

İngilizlerin Çanakkale hezimeti, Osmanlının Tehcir Kanunu

Batı Cephesindeki maliyeti ağır çıkmaza bir alternatif arayan Britanya ve Fransa Almanya'nın müttefiki Türkiye'yi ezmek için bir plan geliştirdiler. Britanya ve Fransız gemileri Çanakkale Boğazından Marmara Denizi'ne geçerek ve Türk başkenti İstanbul'u silahlarının menziline alacaklardı. 18 Mart tarihinde başlatıldığında üç savaş gemisi batırıldı bu nedenle Çanakkale Boğazının donanma geçmeden önce ele geçirmesine karar verildi.

Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusunun (ANZAC) büyük bir birliği de dahil olduğu İtilaf birlikleri 25 Nisanda Gelibolu'ya ayak bastı. Türklerin yaman direnişiyle karşılaşan birlikler zorlu arazide indikleri yerden ileri gidemediler. Ağustosta Suvla Koyunda tekrarlanan çıkartmalar da daha büyük bir başarıya ulaşamadı. Fransa'dakine benzeyen, ancak sıcaklık ve hastalıkla daha da kötüleşen bir siper savaşına dönüştü. Harekatın terk edildiği Ocak 1916 tarihinde İtilaf kuvvetleri 250 bin kayıp vermişti.

Gelibolu'daki başarı, Türklere yılın başlarında Kafkaslarda Üçüncü Ordunun Ruslar karşısında neredeyse bütünüyle yok olmasından sonra çok ihtiyaç duyulan moral gücünü verdi. Doğu Türkiye'deki Ermenilerin Rusya'yla işbirliğini yaptığını iddia eden Türkler Ermenilerin kitle halinde savaş bölgesinden tehcirine başldı. Bu tehcir günümüzde hala tartışma konusudur. Fakat Osmanlı arşivlerinin araştırılmasına izin verildiği halde iddia sahipleri burada araştırma yapmamışlardır.

Sırpların büyük kaybı, Hollywood sinemasının ortaya çıkışı

1915'in ikinci yarısı aynı zamanda Sırp birliklerinin ve sivillerinin korkunç acılar çektiği bir dönem oldu. Sırbistan savaşın ilk yılında Avusturya saldırılarına sağlam bir şekilde direnmiş, ancak Ekim 1915'te ordusu ve Almanlar, Avusturyalılar ve Bulgarların birleşik saldırısı karşısında çökmüştü. Britanya ve Fransa Yunanistan'ın Selanik şehrine Sırplara yardım etmek maksadıyla birlik çıkartmış, ancak çok geç kalmışlardı. Sırbistan yenildi ve 200.000 kadar Sırp Kosova'dan Arnavutluk'a kış mevsiminde geri çekiliş sırasında öldü.

Avrupa'da bu korkunç olaylar yaşanırken Hollywood sinema yapımcılığının merkezi olarak gelişmekteydi. Yönetmen D. W. Griffith'in iç savaş destanı Bir Milletin Doğuşu büyük bir gişe başarısı sağladı. Irkçı Klu Klux Klan'ı kahramanları olarak seçen Griffith'in başyapıtı Afro-Amerikalılardan tepki çekerek ırk isyanlarına yol açtı, ancak üç saat on dakikalık süresiyle ihtirası daha önce yapılan tüm filmleri aştı. Daha az tartışma yaratan İngiliz aktörü Charlie Chaplin, abartılı komediyi tutkuyla birleştirerek The Tramp filminden yıldız haline geldi.

Kronolojik özet

  • 12 Ocak 1915 / ABD Temsilciler Meclisi kadınların oy kullanmasını reddetti
  • 19 Ocak 1915 / Alman uçakları İngiliz doğu sahil kasabalarını bombaladı
  • 24 Ocak 1915 / İngiliz ve Alman savaş kruvazörleri Kuzey Denizi'nde Dogger Bank'te çarpıştılar
  • 3 Şubat 1915 / Türklerin Mısır'da Süveyş Kanalı bölgesine saldırısı başarısız oldu
  • 18 Şubat 1915 / Britanya sularında ticaret gemilerine karşı Alman denizaltı harekatı başladı
  • 3 Mart 1915 / Birth of Nation filmi New York'ta gösterime girdi
  • 10-13 Mart 1915 / Batı Cephesinde Neuve Chapelle İngiliz Saldırısı başarısız oldu
  • 18 Mart 1915 / İtilaf savaş gemilerinin Çanakkale'den geçmek için başlattığı harekat başarısızlığa uğrar
  • 13 Nisan 1915 / Panço Villa hükümet güçleri tarafından Meksika'nın Celaya bölgesinde mağlup etti
  • 22 Nisan 1915 / Almanlar İkinci Ypres Muhaberesinde zehirli gaz kullandı
  • 25 Nisan 1915 / İtilaf birlikleri Gelibolu'ya çıktı
  • 26 Nisan 1915 / İtalya İtilaf kuvvetlerinin yanında savaşa girmeyi kabul eder
  • 2 Mayıs 1915 / Büyük Avusturya-Almanya taarruzu Galiçya'da başlar
  • 7 Mayıs 1915 / Lusitiana gemisi Alman denizaltısı tarafından batırılır
  • 9 Mayıs 1915 / Fransız-Britanya Artois Saldırısı başladı
  • 23 Mayıs 1915 / İtalya Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti
  • 26 Mayıs 1915 / Britanya'da Lloyd George'un cephane bakanı olduğu koalisyon hükümeti kuruldu
  • 31 Mayıs 1915 / Alman uçakları Londra'ya ilk akınları gerçekleştirdi
  • 23 Haziran 1915 / İtalya Avusturya'ya karşı ilk saldırısını Isonzo Nehrinde gerçekleştirir
  • 24 Haziran 1915 / William Jennings Bryan'ın istifasından sonra Robert Lansing ABD Savunma Bakanı olarak atandı
  • 9 Temmuz 1915 / Alman Güneybatı Afrika kolonisi (Namibya) Güney Afrika birlikleri tarafından ele geçirildi
  • 28 Temmuz 1915 / ABD deniz piyadeleri Port-au-Prince limanına çıkarak Haiti'deki 19 yıl sürecek ABD işgalini başlattı
  • 4 Ağustos 1915 / Rusların Polonya'dan çekilmesiyle Almanlar Varşova'yı işgal eder
  • 6 Ağustos 1915 / Suvla'da Gelibolu çıkartmalarının ikinci dalgası
  • 27 Ağustos 1915 / Kayzer II. Wilhelm Atlantik'te sınırsız Alman denizaltı saldırılarını onayladı
  • 5 Eylül 1915 / Uluslararası sosyalistler toplantısı savaşın sona erdirilmesi çağrısında bulundu
  • 8 Eylül 1915 / Çar II. Nikolay Rus güçlerinin komutasını şahsen üstlendi
  • 19 Eylül 1915 / Alman birlikleri Litvanya'nın Vilnius şehrini Ruslardan aldı
  • 25 Eylül 1915 / Müttefikler hampagne ve Loos bölgelerinden taarruz başlattı
  • 5 Ekim 1915 / İtilaf birlikleri Yunanistan, Selanik'e indi
  • 6 Ekim 1915 / Avusturya-Alman güçleri Sırbistan'a saldırdı
  • 11 Ekim 1915 / Bulgaristan Sırbistan'ın işgaline katıldı
  • 12 Ekim 1915 / Britanyalı hemşire Edith Cavell İtilaf tutsakların kaçmalarına yardım ettiği suçlamasıyla Almanlar tarafından idam edildi
  • 28 Ekim 1915 / Aristide Briand yeni Fransız hükümetini kurdu
  • 6 Kasım 1915 / Champagne Saldırısı maliyeti ağır bir başarısızlıkla sonuçlandı
  • 23 Kasım 1915 / Yenilen Sırplar Kosova'dan çekildi
  • 6 Aralık 1915 / Müttefikleri stratejilerini eşgüdümlemek için Chantilly'de buluştu
  • 7 Aralık 1915 / Britanya-Hindistan güçleri Türkler tarafından Mezopotamya'da Kut bölgesinde kuşatıldı
  • 19 Aralık 1915 / General Haig Batı cephesinde İngiliz kuvvetlerinin komutanlığını üstlendi
  • 19 Aralık 1915 / İtilaf birlikleri Gelibolu'nun boşaltılmasına başladı