Dünya tarihi /1917/ Almanların ABD saldırısı, II. Nikolay'ın tahttan çekilmesi, Kudüs'ün Osmanlıdan alınması, Balfour Beyannamesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz yirminci bölümü

Alman Kayzeri II. Wilhelm (1859-1941) komutanlarının sınırsız denizaltı savaşına girilmesini öngören kararını 9 Ocakta onayladı. Almanlar bu kararın Amerikan ticari gemilerini batırmak anlamına geleceğini ve muhtemelen tarafsız ABD'yi savaşa çekeceğini biliyorlardı. Ancak yeterli miktarda gemi batırdıkları taktirde Britanya'nın barış istetebileceğini ve ABD müdahelesini etkisiz kılabileceklerini düşünüyorlardı. Bir Amerikan kargo gemisi olan Housatonic bir U-bot tarafından 3 Şubat tarihinde Scilly Adaları açıklarında batırıldığında ABD Almanya'yla diplomatik ilişkilerini kesti.

ABD'nin savaşa gireceğini tahmin eden Alman Dışişleri Bakanı Arthur Zimmermann, Meksika'ya ittifak önermeye karar verdi. Teksas, New Mexico ve Arizona'yı ABD'den geri almak için savaşmaya teşvik edecekti. Zimmermann'ın planı açıklayan bir telgrafı İngiliz istihbaratı tarafından ele geçirildi, şifresi çözüldü ve ardından ABD hükümetine iletildi. Mektup ABD basınında yayınlandığında büyük bir sansasyon yaratarak U-bot saldırıları nedeniyle zaten uyanmış olan Alman karşıtı duyguları güçlendirdi.

2 Nisanda ABD Başkanı Woodrow Wilson (1856-1924) demokrasi için "dünyayı daha güvenli bir yer haline getirecek" bir savaş için Meclisin oyunu istedi. Dört gün sonra ABD resmi biçimde Britanya ve Fransa'yla ittifak ilişkisi içine girmeyerek bağımsızlığını korumak suretiyle Almanya'ya savaş ilan etti. Büyük bir ordu kurma ve teçhiz etme süreci başladı.

II. Nikolay'ın tahttan çekilmesi, Nivelle Saldırısı

ABD savaşa girerken Rusya devrimci bir fırtınaya kapılmıştı. Gıda isyanları, grev ve Petrograd'daki (St. Petersburg) askerlerin ayaklanması ciddi bir takım olayları tetikledi. Çar II. Nikolay (1868-1918) tahttan çekildi ve geçici hükümet Duma'daki (Rus parlamentosu) politikacılar tarafından kuruldu. İşçiler ve askerler tarafından kurulan ve "sovyet" adıyla bilinen komiteler siyasi gücün rakip bir odağını oluşturuyurdu. Müfrit Bolşevik partisinin lideri Vladimir İlyiç Lenin İsviçre'de sürgünden Petrograd'a geri döndü. Lenin savaşı sona erdirmeyi ve "tüm iktidarın sovyetlere" verilmesini önererek devirimi radikalleştirmek istedi.

Geçici hükümetteki hakim şahsiyet olan ılımlı sosyalist Aleksandr Kerenski (1881-1970) savaşı sürdürmeye kararlıydı. 1 Temmuzda başlattığı Kerenski Saldırısı olarak bilinen harekatın başarısızlığının ardından cephede geniş çaplı isyanlar ve firarlar meydana geldi. Bolşevikleri bastırma çabaları sonuçsuz kaldı. Geçici Hükümet bir darbe girişimini atlattı, ancak 7 Kasım tarihinde Lenin'in ortağı Lev Troçki (1879-1940) tarafından düzenlenen silahlı bir darbeye yenik düştü. Lenin Halk Komiserlerinin devrimci hükümetini kurarak tek taraflı ateşkes ilan etti.

Bu esnada Batı Cephesindeki açmaz ve katliam şeklindeki savaş devam etmekteydi. Yılın başında yeni atanmış Fransız Genelkurmay Başkanı Robert Nivelle (1856-1924) savaşı günler içinde sona erdirecek ezici bir saldırı vaat etti. Nivelle Saldırısı nisan ortasında başlatıldı, fakat diğer saldırılardan daha başarılı olmadığı görüldü. Acı bir hayal kırıklığı yaşandı. Askeri isyanlar başladı ve Fransız ordusu dağılmak tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Nivelle'in yerine aceleyle tayin edilen General Philippe Petain (1856-1951) taviz ve cezaların karışımından oluşan bir yöntemle düzeni tekrar tesis etti ve diğer Fransız saldırılarını bertaraf etti.

Passchendaele Muharebesi, Caporetto Muharebesi

Britanya ordusu bir saldırı stratejisine bağlı kaldı. Yılın ikinci yarısında General Douglas Haig (1861-1928) Alman U-botlarının konuşlandığı limanlara erişmeyi umarak Ypres yeniden yüklendi. Haig'in saldırısı savaş meydanını çamur deryasına çeviren bitmek bilmez kötü hava koşullarına denk geldi. Kasıma kadar süren saldırı Britanya ve Kanada birliklerini adını yaşanan muharebeye veren Passchendaele köyüne ulaşana kadar sürdü.

Flandre'teki çamur, Britanya silahları arasında giderek artan bir öneme sahip olan tankları işlemez hale getirdi. Kasımda Cambrai'de daha sert zeminde kümelenen tanklar Passchendaele'de Britanya kuvvetlerinin üç ayda alabildiği 6 km'yi bir günde katetti. Ancak Almanlar kaybettikleri toprağını büyük kısmını kısas ürede geri aldılar.

İtalya ve Avusturya-Macaristan arasındaki uzun süreli açmaz Alman birliklerinin ekim ayında İtalya cephesine aktarılmalarıyla sona erdi. Bir Avusturya-Almanya ortak saldırısı Caporetto Muharebesinde İtalyan güçlerini geri çekilmeye zorladı. İtalyanlar kasım ayında Venedik'ten sadece 30 kilometre uzaklıktaki Piave Nehri gerisine çekildiler.

Haziran ayında Paris ve Londra'daki siviller Alman Gotha bombardıman uçaklarının hatta daha büyük "R-uçaklarının" zaman zaman gerçekleştirdiği saldırılara maruz kaldı. Sabit kanalı R-uçakları Alman hava gemilerinden (bkz. 1915) daha hızlı ve düşürülmesi daha zordu. Bununla beraber uçaksavar silahları ve savaş uçaklarıyla savunmaya geçilmesi bu uçakları kısa sürede sadece gece saldırılarıyla sınırladı. Maddi zarar ve hayat kayıpları yüksek olmamasına karşı bu hava akınlarının psikolojik etkisi, siviller yeraltı depolarına ve metro istasyonlarına sığınmak zorunda kaldıklarından muazzamdı.

Kudüs'ün Osmanlıdan alınması, Balfour Beyannamesi

Tüm taraflarda savaş yorgunluğu ve kötüleşen yaşam koşulları devletlerin birlik ve beraberleri korumasını güçleştiriyordu. Gıda sıkıntısı ve Rusya'daki devrimle uyanan sosyalist duygular Alman fabrikalarında yaygın grevlere yol açtı. Alman Reichstag (parlamento) barış müzakereleri çağrısında bulunan bir kararı temmuzda kabul etti, ancak askeri idare hakimiyeti altındaki Alman hükümeti üzerinde hiçbir hükmü yoktu.

Fransa'da skandallar ve grevler yaz ve sonbahar aylarında siyasi düzeni sarstı, fakat savaş taraftarı Georges Clemenceau'nun (1841-1929) başbakan olarak atanması kararlılığı güçlendirdi.

Bu esnada İngiliz kraliyet ailesi isimlerini Alman Saxe-Coburg ve Gotha'dan Windsor'a değiştirmeyi uygun buldu.

Britanya hakı aralıkta Kudüs'ün Türkiye'den alınmasıyla moral buldu. Bu askeri başarı, Britanya hükümetinin bir ay önce açıkladığı siyonistlere "Filistin'de bir Yahudi yurdu kurma" emellerinde destek veren Balfour Beyannamesine ehemmiyet kazandırıyordu. Britanya'nın Türklere karşı Britanya ordusunun yanında savaşan Arap müttefiklerinin görüşü ise alınmamıştı.

Kronolojik özet

  • 22 Ocak 1917 / Senatoya hitap eden Başkan Wilson "zafersiz barış" çağrısında bulundu
  • 1 Şubat 1917 / Almanya sınırsız denizaltı saldırılarını tekrar başlattı
  • 21 Şubat 1917 / Fransa'daki Alman birlikleri Hindenburg hattından geri çekilme taktiği uyguladı
  • 1 Mart 1917 / Almanların Meksika'yla bir ittifak kurmak istediklerini açıklıkla ortaya koyan Zimmerman telgrafı ABD'De yayınlandı
  • 2 Mart 1917 / Jones Yasası Porto Riko'yu Amerikan toprağı haline getirdi
  • 8 Mart 1917 / Petrograd'da grevler Rusya'nın "Şubat Devriminin" habercisidir
  • 15 Mart 1917 / Çar II. Nikolay tahttan feragat etti, Rusya'da geçici hükümet işbaşına geldi
  • 6 Nisan 1917 / ABD Almanya'ya savaş ilan etti
  • 9 Nisan 1917 / Kanada birlikleri Arras saldırısında Vimy Tepesini ele geçirdi
  • 16 Nisan 1917 / Bolşevik önderi Lenin İsveç'ten Petrograd'a geldi
  • 16 Nisan 1917 / Fransız ordusu Nivelle saldırısını başlattı
  • 15 Mayıs 1917 / Fransız ordusundaki isyanlardan sonra Nivelle'in yerine Petain genelkurmay başkanlığına getirildi
  • 18 Mayıs 1917 / Seçici Hizmet Yasası ABD'de zorunlu askeri hizmeti getirdi
  • 7 Haziran 1917 / Büyük Britanya mayınları Messine Tepesindeki Alman siperlerini tahrip etti
  • 13 Haziran 1917 / Alman Gotha bombardıman uçaklarının Londra'ya gündüz saatlerinde açtığı ateş 162 kişinin ölümüne yol açtı
  • 16 Haziran 1917 / Birinci Tüm Rusya Sovyet Kongresi Petrograd'ta toplandı
  • 25 Haziran 1917 / Amerikan Keşif Gücünün ilk birlikleri Fransa'ya vardı
  • 29 Haziran 1917 / Yunanistan, İtilaf Devletlerine savaş ilan etti
  • 1 Temmuz 1917 / Ruslar Galiçya'ya Kerenski Saldırısını başlattı
  • 16-20 Temmuz 1917 / Rus hükümeti Petrograd'da karışıklıklardan sonra Bolşeviklere karşı operasyonlara girişti
  • 17 Temmuz 1917 / Britanya kraliyet ailesi hanedan ismini Windsor'a çevirdi
  • 19 Temmuz 1917 / Alman parlamentosu Reichstag "barış kararını" kabul etti
  • 20 Temmuz 1917 / Kerenski Rus Geçici Hükümetinin başına geçti
  • 20 Temmuz 1917 / Korfu Beyannamesi; Sırplar, Hırvatlar ve Slovenler Yugoslavya devletini kurmaya karar erdi
  • 31 Temmuz 1917 / Britanya Ypres bölgesinde taarruz başladı
  • 14 Ağustos 1917 / Çin İtilaf Devletlerine savaş ilan etti
  • 1 Eylül 1917 / Başarılı Alman saldırısı Riga'da başladı
  • 9 Eylül 1917 / Rus Genelkurmay Başkanı Kornilov'un darbe girişimi başarısızlığa uğradı
  • 15 Ekim 1917 / Mata Hari adıyla bilinen Margarethe Zelle Fransa'da Alman casusu olduğu suçlamasıyla idam edildi
  • 24 Ekim 1917 / İtalyan ordusu Caporetto'da sarsıcı bir yenilgiye uğradı
  • 2 Kasım 1917 / Balfour Beyannamesi Britanya'ya Yahudileri için Filistin'de bir yurt kurma yükümlülüğü getirdi
  • 6 Kasım 1917 / Britanya ve Kanada birlikler Ypres'de Passchendale Tepesini ele geçirdi
  • 7 Kasım 1917 / Lenin'in Bolşevikleri Petrograd'da iktidara el koydu
  • 20 Kasım 1917 / Yığılan tanklar Cambrai'de Britanya'ya kısa süren bir ilerleme sağladı
  • 5 Aralık 1917 / General Sidonio Pais Portekiz'de askeri bir darbeyle iktidarı ele geçirdi
  • 6 Aralık 1917 / Nova Scotia'nın Halifax limanında cephane gemisinin parlaması sırasında 2000'in üzerinde insan yaşamını yitirdi
  • 9 Aralık 1917 / İngilizler Kudüs'ü Osmanlılardan aldı
  • 20 Aralık 1917 / Bolşevik hükümeti Çeka gizli polis teşkilatını kurdu
  • 22 Aralık 1917 / Bolşevikler Almanya'yla Brest Litovsk'ta barış görüşmelerine başladı