Dünya tarihi /1918/ İmparatorlukların yıkılması, Yüz Gün Taarruzu, Almanya'da cumhuriyetin ilanı, Birinci Dünya Savaşının sonu

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz yirmi birinci bölümü

ABD Nisan 1917'de savaşa girmesine rağmen 1918 yılının başlangıcında Avrupa'daki Dışsever Birliği hala savaş için hazır değildi. Buna rağmen ABD Başkanı Woodrow Wilson zafer beklentisiyle adil ve kalıcı bir barış için 14 Madde programını açıkladı. Önerileri denizlerin serbestliğini ve serbest ticareti, genel silahsızlanmayı, kendi devletlerine sahip olmayan Avrupa halklarının kendi kaderlerini tayin haklarını ve yeni sınırları saldırganlara karşı koruyacak uluslararası bir örgütün kurulmasını içeriyordu. Almanya savaş sırasında elde ettiği toprakları ve ayrıca 1871'de Fransızlardan aldığı Alsace-Lorraine'i iade etmek zorunda kalacaktı.

Öte yandan Almanlar, çok daha farklı planlara sahipti. Mart ayında yeni iktidara gelen Bolşevik hükümeti üzerinde askeri nüfuz kullanarak Ruslara Brest-Litovski Antlaşmasını imzalatıp cezai barış hükümlerini kabul ettirerek onları I. Dünya Savaşından çıkardı. Antlaşma Polonya, Ukrayna, Belarus, Finlandiya ve Baltık devletlerini resmen bağımsız olmakla birlikte Almanya'nın bağlı devletleri haline getirerek, Rusya'ya savaş öncesi nüfusunun üçte birini kaybettirdi. Alman askeri makamları bunun ardından artık idaresi altın aldığı Doğu Avrupa'nın kaynaklarını sömürmeye başladı.

Alçaltıcı antlaşma iç savaşa sürüklenen Rusya'ya barış getirmedi. Tüm iktidarı Bolşeviklerin elinde toplamaya karar veren Lenin demokratik yollarla seçilen Kurucu Meclisi ocak ayında güç kullanarak dağıttı -Bolşevikler seçimlerde oyların sadece yüzde 25'ini almıştı. Rejimi, rakip sosyalist devrimcilerden çar yanlısı generallere, Ukraynalı anarşistlere ve Don Kazaklarına kadar her grubun muhalefetiyle karşılaştı. Lenin ağustos ayındaki bir suikast teşebbüsünden kurtuldu, ancak yıl boyunca Rusya'nın giderek daha geniş alanları yandaşlarının kontrolünden çıktı.

Bahar Taarruzu (Kaiserschlacht), Manfred von Richthofen'in ölümü

Bu esnada iki cephede birden savaşmak zorunluluğundan kurtulan Almanya, Amerikan işgücü dengeyi kesin bir biçimde bozmadan önce Batı'da mutlak bir zafer kazanmak istedi. 21 Martta Bahar Taarruzu, yeni "Kaiserschlacht" Britanya hatlarını vurdu.

2 milyon gaz mermisinin dahil olduğu mühimmatla 9000 silah ve havan kullanılarak yapılan ağır bombardımandan sonra birçoğu alev püskürtme silahlar kullanan Alman piyade güçleri Fırtına Birlikleri öncülüğünde saldırıya geçti. Saldırının ilk gününde 20.000'den fazla Britanya askeri teslim oldu ve 25 Marta kadar öncü Alman birlikler 65 kilometre ilerledi. Batı cephesinde 1914'ten beri devam eden açmaz sona ermişti.

Nisan ayı başında Almanlar Flandre'deki Lys şehrine yeni bir saldırı başlattı. Britanyalı komutan Douglas Haig (1861-1928) birliklerine duygulu bir seslenişte bulunarak "Sırtımız duvara dayanmış olarak ve davamızın doğruluğuna inanarak her birimiz sonuna kadar savaşmalıyız," dedi. Daha pratik bir önlem olarak Fransız general Ferdinand Foch (1851-1929) ABD birlikleri dahil İtilaf ordularının operasyonlarının eşgüdümünü sağlama göreviyle başkomutan tayin edildi. İtilaf Devletleri geri çekilmeyi sürdürerek temmuz ayına kadar savunmada kalsalar da Almanlar ihtiyaç duydukları kesin zaferi kazanamadı.

Nisan ayındaki çarpışmaların bir kurbanı Almanya'nın en tanınan havacılarından Manfred von Richthofen (1892-1918) oldu. "Kızıl Baron", Kanadalı pilot Roy Brown'la İtilaf hatları üzerinde giriştiği it dalaşı sırasında yerden açılan ateşle vurularak öldürüldü. Ölümü Almanya'nın savaş çabasının tükenişini simgeledi. "Uçan Sirk" adını taktığı Richthofen'in savaş uçağı savaş sırasında etkileyici bir şöhret sahibiydi ve Baron'un kendisinin 80 "avının" olduğuna inanılıyordu. Ancak Alman pilotları itilaf kuvvetlerinin uçak sayısıyla dahi baş edemez hale gelmişti. Britanya ve Fransız fabrikaları sadece 1918'de 55.000 uçak üretti.

Yüz Gün Taarruzu ve Amerikan ordusunun büyük kaybı

Hazirana kadar bir milyonun üzerinde Amerikan askeri General John Pershing'in (1860-1948) komutasında Fransa'ya geldi. Bu askerlerin Alman saldırıları karşısında sağlam durabilmesinde İtilaf hatlarının katkısı büyüktü. ABD güçleri arasında özellikle deniz piyadelerinin savaş kabiliyetleri Alman karşıtlarını etkiledi. Deniz piyadelerine Almanların taktığı "Şeytan Köpekleri" adı bu birlikler için lakap haline geldi.

Savaş dönüm noktası Avustralya ve Kanada piyadesinin öncülüğü ve Britanya ve Fransız tanklarının desteğiyle 8 Ağustosta Amiens'de başlatılan saldırı oldu. Alman General Erick Ludendorff (1865-1937) tarafından "Alman ordusunun kara günü" olarak tanımlanan tank ve uçakların geniş ölçüde kullanılmasıyla "Yüz Gün"lük bu saldırı İtilaf devletlerinin amansız saldırılarının başlangıcıydı.

Eylül ayında Pershing bağımsız bir ABD harekatı başlatma arzusunu gerçekleştirdi. St. Mihiel ileri mevzisini ele geçirdi. Bunun ardından gelen ABD-Fransız ortak saldırısı sırasında yapılan Argonne Ormanı Muharebesinde 117.000 askeri öldü ve Amerikan tarihinde tek bir muharebede verilen en yüksek kayıp oldu.

29 Eylülde Hindenburg hattı tahkimatının aşılması ve Bulgaristan'ın teslim noktasına gelmesiyle Almanlar ateşkes istedi. Almanlar, ABD'yle bir anlaşma yapmak ümidiyle Başkan Wilson'la (1856-1924) temas kurdular. Ancak Wilson Almanya'nın teslim olmasında ısrar eden Britanyalı ve Fransızların yanında yer aldı. Alman birlikleri inatçı bir savunmayı sürdürmelerine ve Alman topraklarına henüz İtilaf birlikleri girmemiş olmasına rağmen, ülke içeriden çökmenin eşiğindeydi.

Birinci Dünya Savaşının sonu, Almanya'da cumhuriyetin ilanı

Ekim sonunda Alman donanmasındaki bir isyanın ardından başlıca şehirlerde grevler ve gıda sıkıntılarının siyasi memnuniyetsizliğe sebebiye verdiği Almanya'nın başlıca müttefikleri Türkiye ve Avusturya-Macaristan savaşmayı durdurmuştu. Sosyal Demokrat Philipp Scheidemann 9 Kasımda Almanya'da cumhuriyeti ilan etti ve Kayzer II. Wilhelm (1859-1941) Hollanda'ya sığındı. İki gün sonra bir Alman heyeti Compiegne Ormanındaki bir tren vagonunda ateşkes imzaladı. Silahlar 11 Kasım günü saat 11:00'da sustu.

Barış Londra, Paris ve diğer İtilaf şehirlerinde kutlanmasına rağmen zafer kanan ülkelerde dahi ölen milyonlarca kişinin hatırasıyla tepkiler donuktu. Çatışmanın yok ettiği, siyasi karışıklıklar arasında belirsiz bir gelecekle karşı karşı kalıp çöken imparatorluklarda -Almanya, Avusturya, Rusya ve Türkiye- kutlama yapılmadı.

Bu esnada dünyayı saran "İspanyol Gribi" salgını doruğa ulaştı. İnsanlık tarihinin en kötü doğal afetlerinden biri olan hastalığın yayılmasına birliklerin geniş çaplı hareketleri ve insanların bağışıklık sisteminin gıda yetersizliğinden zayıflaması katkıda bulunmuştu. Hastalık 50 milyon insanın ölümüne yol açtı.

Kronolojik özet

  • 8 Ocak 1918 / ABD Başkanı Wilson savaş amaçlarına ilişkin bir beyanname olan On Dört Maddeyi yayımladı
  • 16 Ocak 1918 / Avusturya-Macaristan, Viyana ve Budapeşte'deki grev ve isyanlarlarla karışıklık içine düştü
  • 18 Ocak 1918 / Bolşevikler Rusya'da seçilmiş Kurucu Meclisi dağıttı
  • 6 Şubat 1918 / Halk Temsili Yasası 30 yaşın üstündeki İngiliz kadınlarına oy hakkı verdi
  • 25 Şubat 1918 / Britanya'da karneyle gıda dağıtımı başladı
  • 3 Mart 1918 / Almanya Brest-Litovski Barış Antlaşmasıyla Rusya'ya cezai hükümler dayattı
  • 21 Mart 1918 / Almanlar Batı Cephesinde Kaiserschlacht Saldırısını başlattı
  • 23 Mart 1918 / Almanlar Fransa başkentini uzun menzilli "Paris topuyla" vurmaya başladı
  • 1 Nisan 1918 / Britanya Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) kuruldu
  • 9 Nisan 1918 / Alman birlikleri Flandre'de Lys saldırısıyla toprak kazançlarını sürdürdü
  • 14 Nisan 1918 / Fransız General Ferdinand Foch yüksek müttefik komutanı olarak atandı
  • 21 Nisan 1918 / Alman havacı pilotu Baron von Richthofen'in uçağı düşürüldü ve öldürüldü
  • 23 Nisan 1918 / Kraliyet Donanması Alman denizaltı üssü olarak kullanılan Belçika'nın Zeebrugge şehrine akın düzenledi
  • 7 Mayıs 1918 / Romanya Merkezi Güçleri barış antlaşması imzalar
  • 11 Mayıs 1918 / Çöken Avusturya-Macaristan Almanya'yla askeri ve ekonomik birliği kabul etti
  • 27 Mayıs 1918 / Almanlar Aisne Saldırısına başladı
  • 3 Haziran 1918 / ABD deniz piyadeleri Belleau Ormanında Alman ilerlemesini durdurdu
  • 8 Haziran 1918 / Almanya'nın stratejik bombalanması için Britanya Bağımsız Hava Kuvvetleri oluşturur
  • 10-23 Haziran 1918 / İtalya Avusturya'nın Piave Nehrindeki saldırısını püskürttü
  • 15 Tem.-3 Ağus. 1918 / Müttefikler Marne'da Alman saldırısını durdurdu
  • 17 Temmuz 1918 / Eski Çar Nikolay ve ailesi Ekaterinburg'ta öldürüldü
  • 31 Temmuz 1918 / İngiliz-Fransız kuvveti Kuzey Rusya'da Arhangelsk şehrini işgal etti
  • 8 Ağustos 1918 / Britanya Amien'de Almanları ağır bir yenilgiye uğrattı
  • 30 Ağustos 1918 / Lenin devrimci sosyalist Dora Kaplan'ın suikast teşebbüsünü atlattı
  • 15 Eylül 1918 / Selanik'ten ilerlemeye başlayan Müttefik kuvvetleri Bulgaristan'ı çökerten bir saldırıya geçer
  • 16-26 Eylül 1918 / İngilizler Filistin'in Megiddo bölgesinde Osmanlı güçlerini yendi
  • 26 Eylül 1918 / ABD Doğu Fransa'da Meuse-Argonne saldırısını başlattı
  • 29 Eylül 1918 / St. Quentin Canal bölgesindeki Müttefik zaferi Alman Hindenburg hattını deldi
  • 23 Ekim 1918 / İtalya Avusturya'ya karşı Vittorio Veneto'da saldırıya geçti
  • 29 Ekim 1918 / Alman donanmasındaki başkaldırı Almanya'da geniş çaplı isyanlar başlattı
  • 30 Ekim 1918 / Çekoslovakya bağımsız bir cumhuriyet olduğunu ilan etti
  • 30 Ekim 1918 / Osmanlı ateşkes koşullarını kabul etti
  • 3 Kasım 1918 / Avusturya ateşkes imzaladı
  • 9 Kasım 1918 / Kayzer II. Wilhelm tahttan indi, Almanya cumhuriyeti ilan etti
  • 11 Kasım 1918 / Almanya ateşkes koşullarını kabul etti
  • 12 Kasım 1918 / I. Karl tahttan ayrıldı, Avusturya İmparatorluğu sona erdi
  • 14 Kasım 1918 / Tomas Masaryk Çekoslovakya devlet başkanı seçildi
  • 22 Kasım 1918 / Pilsudski yeni kurulan Polonya'nın geçici başkanı oldu
  • 1 Aralık 1918 / Sırp, Hırvat ve Slovenler krallığı (Yugoslavya) kuruldu
  • 10 Aralık 1918 / Max Planck kuantum mekaniği konusundaki çalışmalarıyla Nobel ödülü kazandı
  • 14 Aralık 1918 / Birleşik Krallık'taki genel seçimler Lloyd George'un koalisyon hükümetine büyük bir çoğunluk sağladı
  • 14 Aralık 1918 / Portekiz'in otoriter başkanı Sidonio Pais öldürüldü