in

Dünya tarihi /1925-26-27/ Amerika'da Darwin yasağı, Locarno anlaşmaları, İlk televizyon yayını, İlk sesli film

josephine baker

Paris Uluslararası Modern Endüstriyel ve Dekoratif Sanatlar Sergisi ile zevk ve tarzda dünya lideri olma iddiasını yeniledi. Sergi köşeli biçimler, soyut desenler, bol Afrika, Aztek ve Mısır motifleriyle krom ve fildişi malzemeleri kullanan bu sanat akımına Art Deco ismini verdi. Art Deco kısa süre için koku şişelerinden gökdelenlere, kruzerler ve sinema salonlarına kadar her şeyin tarzını belirledi.

O dönemde bir Paris galerisinde kendilerini "Sürrealist" olarak tanımlayan bir grup sanatçının düzenlediği sergi ise daha az dikkat çekti. Katalan sanatçı Joan Miro (1893-1983) ve Amerikalı Man Ray'in (1890-1976) dahil olduğu grup, günlük gerçekliklerin altüst edilmesi için bilinçsiz dürtülerin ve hayallerin araştırılmasına odaklanmıştı. İzleyen on yılda Sürrealizm önde gelen bir uluslararası sanat hareketi olacaktı.

Man Ray 1920'lerde canlı sanat hayatı ve uygun döviz oranlarının cazibesine kapılarak Paris'e akın eden bir dizi Amerikalıdan biriydi. Şehirde yaşayan Amerikan yazarları arasında Gertrude Stein (1874-1976), Ernest Hamingway (1899-1961) ve klasikleşmiş eseri The Great Gatsby 1925'te yayımlanan F. Scott Fitzgerald (1896-1940) da vardı. Theatre des Champs Elysees'de sahneye çıkan Afro-Amerikan erotik dansöz Josephine Baker (1906-1975) Paris gece hayatının yıldızlarından biri oldu. Fransızlar da kendi hesaplarında Amerikan caz müziğine hayranlık dolu bir ilgi duydular.

Amerika'da Darwin yasağı, Locarno Paktı

ABD'de Tennessee eyaletinin Dayton şehrinde biyoloji öğretmeni Jon Scopes, Darwin'in evrim kuramını öğrettiği için yargılandı. Amerikan Sivil Haklar Birliği evrim kavramının öğretilmesini yasaklayan yeni Butler Yasasına karşı çıkılması hususunda Scopes'u destekledi. Hristiyan kökten dinciler ABD eski Dışişleri Bakanı William Jenning Bryan'ı savcı vekili olarak gösterdiler ve Amerika'nın dikkatini çeken davada daha sonra iptal edilmesine rağmen Scopes suçlu bulundu.

Dünya da genel siyasi ve ekonomik görünüş I. Dünya Savaşından sonraki en iyi dönemindeydi. Nisan ayında Britanya Maliye Bakanı Winston Churchill ülkenin para birimini tekrar savaştan önceki Altın Standardına çevirdi. Sterlin'in değeri bu yolla yapay olarak yüksek tutulmakla birlikte uluslararası mali istikrarın sağlanması bakımından önemli bir önlemdi.

Aralık ayında Locarno Paktı imzalandı. Locarno, Almanya ve I. Dünya Savaşının galip devletleri arasındaki normal barış dönemi ilişkilerini kurmaya yönelik bir dizi antlaşmadan biriydi. Anlaşma Alman ve Fransız dışişleri bakanlar Gustav Stresemann ve Aristide Briand arasındaki ilişkilere dayandı ve Almanya'nın Milletler Cemiyetine 1926'da kabul edilmesi için yolu hazırladı.

İLGİLİ:  Modern sanatın doğuşu: Empresyonizm ve Post-Empresyonizm

İlk televizyon yayını, Britanya'da Genel Grev

Ocak 1926'da İskoç mühendis John Logie Baird (1888-1946) Londra'nın Soho mahallesindeki bir çatı katında ilk televizyon yayını tanıtımını gerçekleştirdi. Kraliyet Enstitüsünün elli üyesi bir yüzün belirsiz fakat tanınabilir hareketli görüntüsünü izledi.

Mayıs ayında Britanya ilk Genel Grevini yaşadı. Kömür madeni işçilerini desteklemek için ülke çapında düzenlenen bu iş bırakma eylemi ulaşım ağını ve limanları felç etti, gazeteleri ve fabrikaları kapattı. Britanya hükümeti askeri birlikleri harekete geçirerek ve en gerekli hizmetleri muhafaza edebilmek için gönüllüler toplayarak karşılık verdi. Dokuz günün ardından sendikalar geri adım attı ve işyerlerine dönüldü.

Polonya'da ülkenin asker kahramanı Mareşal Jozef Pilsudski (1867-1935) mayıs ayında istikrarsız parlamenter hükümete karşı bir hükümet darbesi düzenledi. Pilsudski başkanlığı reddetti, ancak fiilen diktatörlük yetkileri üstlendi.

İran'da başka bir güçlü asker Rıza Han Pehlevi (1878-1944) 25 Nisanda şah olarak taç giyerek yeni bir hanedanlık kurdu; niyeti ülkeyi çağdaşlaştırmaktı. Kurduğu Pehlevi hanedanlığı 1970'lere kadar İran'da iktidar oldu.

Charles Lindbergh'in uçuşu, Amerika'da refah patlaması

25 yaşındaki Charles Lindbergh (1902-1974) Atlantik üzerinde Mayıs 1927'de tek başına uçarak bu kahramanlığıyla yaşayan en ünlü Amerikalı haline geldi. New York ile Paris arasındaki duraksız ilk uçuş için konulan para ödülü bu konuda hararetli bir rekabet başlatmıştı. Ünlü Fransız savaş yıldızları Charles Nungesser ve François Coli uçuşu Paris'ten hareketle gerçekleştirmeye çalıştı: Atlantik üzerinde batıya doğru harekete geçtiler ve bir daha kendilerinden haber alınamadı.

Bu tür acı olaylar tanınmayan bir hava postası pilotu Lindbergh 20 Mayısta özel yapılmış tek kişilik bir uçakla Roosevelt hava sahasından havalandığı sırada heyecanı yüksek bir noktaya getirmişti. Lindbergh sadece Paris'e 33 saat ve 30 dakikada erişmekle kalmadı, aynı zamanda seyahati tek başına gerçekleştirdi. Lindbergh Fransa'ya indiğinde büyük bir kalabalık tarafından karşılandı ve kazandığı ün hayatı boyunca sürdü. Başarısı ABD'de ticari havayollarının hızlı gelişimini teşvik etti.

Amerika'nın iyimser ruh hali taşıt ve elektrikli aletler alımına dayalı, dünyanın ilk modern tüketim patlaması için hazırdı. 1927'de her altı Amerikalıdan biri için araba üretilmiş bulunuyordu. Böylelikle son derece mütevazi aileler daha bir Ford Model T alabilecek hale gelmişti. Tasarruf oranları yüksekti ve birçok kişi artırdığı parayı yükselen hisse senetlerine yatırmayı tercih etti.

İLGİLİ:  Trump, İran savaşı için 'fazla uzun sürmezdi' dedi

Ancak her şey de olumlu değildi. Tarım ürünlerinin fiyatlarının düşmesi dünya çapında kırsal alanları etkilemekte ve nüfusunun neredeyse yarısı toprağı işlemekten geçimini sağlayan ABD de bu durumdan muaf değildi. Çiftlik sahipleri büyük borç içine girmişti ve çiftlik işçileri düşük maaşlar alıyordu.

Büyük Mississippi Taşkını, İlk sesli film: The Jazz Singer

Birçok kırsal işçinin yaşadığı son derece kötü koşullar Amerika tarihindeki en kötü taşkın felaketi olan Nisan 1927 Büyük Mississippi Taşkınıyla açığa çıktı. Kurbanlardan çoğu siyah ve fakir kişilerdi; kötü davranılan ve mülteci kamplarında felaketten sonra unutulan binlerce kişi, Afro-Amerikalıların daha iyi bir yaşam kurmak amacıyla güneyden kuzey şehirlerine göçünü hızlandırdı.

Sinema tarihinin iki büyük filmi 1927'de gösterime girdi; Fritz Lang'ın fütüristik Metropolis ve Abel Gance'ın tarihi destanı Napoleon filmleriydi. Fakat son derece iddialı sessiz filmler Al Jalson'un (1886-1950) The Jazz Singer adlı sesli filminin elde ettiği başarının gölgesinde kaldı. Sesli film, "talkies" dönemini başlatmıştı.

Sacco ve Vanzetti'nin infazı, Lev Troçki'nin sürgünü

1927'deki Lindbergh uçuşundan sonra medyada en çok yer alan haber anarşist Ferdinando Sacco ile Bartolomeo Vanzetti'nin infazı etrafında dönen tartışmalardı. İtalyan göçmenler 1920 yılında Massachusetts'te işlenen bir cinayetten şüpheli bir biçimde suçlu bulunmuşlardı, davaları liberal ve sosyalistlerin protestolarının odağı haline geldi ve 23 Ağustosta elektrikli sandalyede infaz edilmesi dünyanın birçok şehrinde ayaklanmalara yol açtı.

Bu esnada, Sovyetler Birliğinde Lev Troçki (1879-1940) iktidardaki Komünist Partinin merkez komitesinden müttefikleri Grigori Zinoniev ve Lev Kamenev'le birlikte atıldı. Bir zamanlar Sovyet önderi Lenin'in (1870-1924) yerine geçeceği düşünülen gözdesi Troçki, partinin genel sekreteri Josef Stalin tarafından (1878-1953) acımasızca oyun dışı bırakıldı. "Hizipçilikle" suçlanan Troçki ertesi ocak ayında Kazakistan'a sürgün gönderildi ve sonunda Sovyetler Birliğinden Şubat 1929'da çıkarıldı. Zinoviev ve Kamenev boyun eğdikleri halde Stalin tarafından 1936'da öldürüldüler.

Kronolojik özet

  • 3 Ocak 1925 / Benito Mussolini diktatörlük yetkileri alarak İtalya'da muhalefeti yasakladı
  • 21 Mart 1925 / Çin milliyetçi lideri Sun Ya-sen öldü; yerine Çan Kay-şek geçti
  • 3 Nisan 1925 / Britanya Altın Standardına döndü
  • 10 Nisan 1925 / F. Scott Fitzgerald romanı The Great Gatsby yayımladı
  • 25 Nisan 1925 / I. Dünya Savaşı kahramanı Paul von Hindenburg Almanya devlet başkanı seçildi
  • 31 Mayıs 1925 / Dekoratif sanatlar sergisi (Art Deco) Paris'te açıldı
  • 18 Temmuz 1925 / Adolf Hitler Kavgam'ı yayımladı
  • 21 Temmuz 1925 / ABD'de öğretmen John Scopes Darwin'in evrim teorisini öğretmekten suçlu bulundu
  • 2 Ağustos 1925 / Fransız birlikleri el Mazra Muharebesinde isyancılarla çarpıştı
  • 13 Kasım 1925 / Birinci sürrealist sergisi Paris'te açıldı
  • 8 Eylül 1925 / İspanya birlikleri Rif isyanını yenilgiye uğratmak maksadıyla El Husima (Alhucemas) Körfezine deniz çıkartması gerçekleştirir
  • 1 Aralık 1925 / Locarno Paktı Almanya ve diğer Avrupa devletleri arasındaki ilişkileri normalleştirdi
  • 26 Ocak 1926 / Logie Baird Londra'da televizyonu tanıttı
  • 25 Nisan 1926 / Rıza Han Pehlevi İran hükümdarı olarak tahta çıktı
  • 3 Mayıs 1926 / Grevdeki kömür madencilerini desteklemek için Britanya'da genel grev
  • 14 Mayıs 1926 / Josef Pilsudski askeri bir darbeyle Polonya'da iktidarı ele geçirdi
  • 28 Mayıs 1926 / Portekiz'de darbeyle askeri diktatörlük kuruldu
  • 8 Eylül 1926 / Almanya Milletler Cemiyetine kabul edildi
  • 19 Ekim 1926 / Stalin rakipleri Troçki ve Zinoyev'i Sovyet Politbürosu'ndan attırdı
  • 19 Ekim-18 Kasım 1926 / Londra'da toplanan İmparatorluk Konferansı sömürgelerin Britanya'yla eşit statüsünü tanıdı
  • 2 Ocak 1927 / Britanyalı Katolik isyancılar Meksika hükümetine karşı Cristero Savaşını başlattı
  • 7 Ocak 1927 / Londra ve New York arasında düzenli antantik-aşırı telefon hizmeti başladı
  • 31 Ocak 1927 / Çin'e Britanya birlikleri gönderildi
  • 21 Mart 1927 / Çan Kay-şek'in Koumintang (Çin Milliyetçi Partisi) ordusu Şanghay'a girdi
  • 12 Nisan 1927 / Çan Kay-şek (1887-1975) Şanghay'daki eski komünist müttefiklerini katletti
  • 22 Nisan-5 Mayıs 1927 / Büyük Mississippi Taşkını Amerika'nın en büyük doğal felaketlerinden birine yol açtı
  • 12 Mayıs 1927 / İngiliz polisi Londra'daki Sovyet Ticaret temsilciliğine baskın düzenledi ve casusluk kanıtları bulundu
  • 21 Mayıs 1927 / Charles Lindenbergh New York'tan Paris'e ilk yalnız motorlu uçuşu tamamladı
  • 15 Temmuz 1927 / Avusturya'da solcu göstericilerle polis arasındaki çatışmalarda 85 kişi öldü
  • 21 Temmuz 1927 / Nikaragua'daki ABD deniz piyadeleri Augusto Sandino önderliğindeki gerillara saldırdı
  • 23 Ağustos 1927 / Anarşist Sacco ve Vanzetti Boston'da geniş protestolara rağmen infaz edildi
  • 6 Ekim 1927 / Sessiz film dönemini sona erdiren The Jazz Singer filmi Amerika'da gösterime girdi
  • 7 Eylül 1927 / Mao Zedong Çin'in kırsal Hunang eyaletinde komünist ayaklanmasına önderlik etti
  • 12 Kasım 1927 / Zinovyev ve Troçki Sovyet Komüsit Partisinden kovuldu
  • 19 Aralık 1927 / Çan Kay-şek Kanton'da komünist ayaklanmasını bastırdı