Dünya tarihi /1937/ Roosevelt'in Buhranı, Guernica Bombardımanı, Sovyetlerde Büyük Terör dönemi, Hindenburg Felaketi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz otuz üçüncü bölümü

Bu yıl, Franklin D. Roosevelt'in ABD başkanı olarak ikinci dönemine başlamasıyla açıldı. 20 Ocak tarihindeki göreve başlama konuşmasında Roosevelt Amerika'daki süreğen fakirliğe dikkat çekti. Bu haksızlığı gidermeye söz vererek "diğerlerine önem vermeyen şahsi çıkarları" kötü ahlak ve kötü ekonomi olarak kınadı. Başkanın radikal politikaları Yüksek Mahkemeyle çatışmaya girmesine yol açarken, Amerika çapında oturma grevleri işçilerle işverenleri karşı karşıya getirdi. İşsiz sayısı 1936 ile 1938 arasında iki katına çıktığı için Roosevelt'in politikalarının işe yarayıp yaramadığı belli değildi. Bu dönem alaycı bir ifadeyle "Roosevelt'in Buhranı" olarak anıldı.

Britanya ve imparatorluğu için, bu yıl bir değişim dönemi oldu. Mayıs ayında ülke yeni kral VI. George'un (1895-1952) taç giymesine tanıklık etti ve yeni başbakan Neville Chamberlain (1869-1940) Downing Street'te görevine başladı. İrlanda'da Temmuz ayındaki referandum yeni bir anayasa önerisini onayladı. Serbest İrlanda Devleti Eire (Keltçede İrlanda) adını aldı ve resmi olarak hala İngiliz Milletler Topluluğunun üyesi olmasına rağmen fiilen bağımsız bir ülke haline geldi.

İngiliz Hindistan'ı Hindistan Yasasının uygulanmasıyla özerk yönetime doğru bir adım daha attı. Bununla beraber seçilmiş meclisin kısıtlı yetkileri Hindistan mülkiyetçilerini tatmin etmekten çok uzak kaldı. Britanya ayrıca Filistin sorununa da bir çözüm bulamadı ve ülkeyi Yahudiler ve Araplar arasında bölme önerisi her iki tarafça da reddedildi.

Guernica Bombardımanı, Picasso'nun Guernica tablosu

İspanya'da devam eden iç savaş (bkz. 1936) cumhuriyete bağlı olanlar için kötü bir şekilde gelişmekteydi. Siyasi bölünmeler, komünistlerin anarşistleri ve Troçkistleri ezme kararlılığıyla birlikte askeri çabaların kararlılığını ve cesaretini boşa çıkardı. Milliyetçi isyancılar Alman ve İtalyanların özellikle hava yardımından yararlanmayı sürdürdü. 26 Nisanda Bask şehri Guernica kalabalık bir pazar yerine Alman Kondor lejyonunun düzenlediği hava saldırısıyla dünya çapında tanındı. Ölü sayısı tahminleri 300 ile 1700 arasında değişti. Saldırının ertesinde kasabayı ziyaret eden gazeteciler tarafından anlatılan olay hava bombardımanına, özellikle de Alman Lutfwaffe'nin gelecekte büyük devletler arasındaki bir savaşta oynayacağı role ilişkin korkuları yoğunlaştırdı.

Artan bir şekilde bölünen bir dünyada, sanat ve edebiyat da politize olmaktaydı. Önde gelen yazarlar iç savaşta (daha çok cumhuriyetçiler tarafında) çarpışmak veya savaş turisti ve gazete olarak İspanya'ya gitti. Bunların arasında Britanya'dan George Orwell ve W. H. Auden, ABD'den Ernest Hemingway ve Fransa'dan Andre Malraux vardı. Guernica'nın bombalanmasına verilen en ünlü karşılık Pablo Picasso'nun 1937 yazında ilk olarak Paris Uluslararası Sergisi sırasında İspanya Cumhuriyeti pavyonunda sergilenen tablosuydu.

Paris Sergisi, rakip siyasi sistemlerin görkemini duyurmak amacıyla her ikisi de anıtsal heykeller kullanan Nazi Alman ve Sovyet Rus pavyonlarını da içeriyordu. Naziler ayrıca modernistlere ve Yahudilere ait el koydukları tabloları Münih'teki bir "Dejenere Sanat" sergisinde ibraz ederek, nefret ettikleri sanatı Alman halkı eğlencesine sunmak gibi sıra dışı bir karar verdiler.

Sovyetlerde Büyük Terör dönemi, Çin-Japon Savaşı

Bu esnada, Josef Stalin'in diktatörlüğü altında (1878-1953) Sovyetler Birliğinde Büyük Terör dönemi başladı. Sovyet rejimi düşman olarak gördüklerine karşı -örneğin kolektif tarıma karşı çıkan köylülere (bkz. 1930)- her zaman acımasız olmuştu. Ancak şimdi gizli polisin kontrolsüz gücü Sovyet silahlı kuvvetlerinin liderlik kadrosuna ve hükümet partisinin kendisine çevirmişti. Süreç 1936'da 1917 devrimine katılmış "Eski Bolşeviklerin" tutuklanması, yargılanması ve infazlarıyla başladı.

Eski Bolşeviklerin tutuklanmaları 1937 yılı boyunca devam ederken başka insanlar da şüphe altına girdiler. 1937 ile 1939 arasında kıdemli ordu komutanlarının yaklaşık yarısı infaz edildi, tutuklandı veya atıldı. Sovyet elitinin kaderi daha çok dikkat çekmekle birlikte, Stalin'in terör saltanatı tüm nüfusa yayıldı. En az 680.000 kişinin Büyük Temizlik sırasında öldürüldüğüne inanılmakla birlikte, bazı tarihçiler bu sayının 2 milyona yakında olduğunu düşünmektedir.

1937 yazında Japonların gitgide Çin topraklarına nüfuz etmeleri geniş çaplı savaşın patlak vermesine yol açtı. Temmuz ayında Japon ve Çin güçleri Pekin dışındaki Marco Polo Köprüsünde karşı karşıya geldi ve ertesi ay Şanghay'da büyük çaplı çarpışmalar meydana geldi. Çan Kay-şek'in Çin milliyetçi güçleri Japonların beklediğinden çok daha sert bir direniş göstererek işgalcilere yaklaşık 50.000 kayıp verdirmekle birlikte, şehri boşaltmak zorunda kaldılar. Japonlar bunun ardından milliyetçilerin başkenti Nanking'e ilerleyerek aralık ayında bu şehri de ele geçirdi. Nanking'in sivil nüfusu Japon birliklerinin vahşice saldırılarına maruz kalırken, teslim olan binlerce Çinli asker de öldürüldü. Hristiyan misyonerler ve Batılı diğer gözlemcilerin tanıklık ettiği bu katliamlar ABD'de kamuoyunu dehşete düşürdü ve ABD hükümetinin Çinlilere sempatisini artırdı. Japonların Çin'deki faaliyetlerine ABD düşmanlığı Pasifik Savaşının ilk adımıydı.

Hindenburg Felaketi, İlk jet motoru uçuşları

Diğer bölgelerde bu yıla havacılık kazaları damgasını vurdu. Alman hava gemileri düzenli atlantik-aşırı hava seferlerine başlamıştı. Hava gemici Hindenburg New Jersey'in Lakehurst şehrine inerken 6 Mayısta 97 yolcu ve mürettebatıyla alevler içinde kaldı. Saniyeler içinde alevler hidrojen dolu gaz haznelerini sarmıştı. İlginç bir şekilde sadece 35 kişi hayatını kaybetti fakat, felaket lüks hava gemisi seyahati çağını ani bir şekilde sonlandırdı. İki ay sonra Amerika'nın en ünlü kadın pilotu Amelia Earhat (1887-1937) Yeni Gine'den yardımcı pilot Fred Noonan'la birlikte dünya çevresinde seyahatinin Pasifik ayağını tamamlamak üzere hareket. Uçakları bir daha asla görülemedi.

Teknoloji yıl boyunca gelişmeye devam ederek Britanya'da Frank Whittle ve Almanya'da Hans von Ohain arasında ilk başarılı turbo jet motoru yapımı yarışı boyutuna ulaştı. Whittle yarışı kazandı, ancak Almanları projeyi sürdürerek bir jet uçağını geliştirmeyi başardılar ve Ohain'in motoru ilk jet uçuşunun Ağustos 1939'da yapılmasını sağladı.

İlerlemenin bir diğer göstergesi San Francisco'daki Golden Gate Köprüsünün açılmasıydı. 1280 metre uzunluğuyla dünyanın en uzun asma köprüsü olarak New York'taki Verrazano-Narrors Köprüsünün açılmasına kadar bu unvanını korudu.

Kronolojik özet

  • 1 Ocak 1937 / Anastasio Somoza Garcia, Nikaragua'da iktidara geldi
  • 20 Ocak 1937 / Roosevelt ikinci dönem için ABD başkanı seçildi
  • 8 Şubat 1937 / İspanya İç Savaşında Milliyetçiler ve İtalyan birlikleri Malaga şehrini aldı
  • 8-27 Şubat 1937 / Uluslararası Tugaylar İspanyol milliyetçilerine Jarama Muharebesinde direndi
  • 16 Şubat 1937 / DuPont Şirketi naylonun patentini aldı
  • 19 Şubat 1937 / İtalyan Doğu Afrika'sı Kral Naibi Rodolfo Grazianı Eritre'de bir suikast girişiminden sağ kurtulur
  • 8-16 Mart 1937 / İspanya İç Savaşında Cumhuriyetçilerin Guadalajara Muharebesinde savunma zaferi
  • 26 Nisan 1937 / İspanya'da milliyetçileri destekleyen Alman uçakları Guernica'yı bombaladı
  • 30 Mart 1937 / ABD'de General Motors, oturma grevlerinden sonra Birleşik Otomobil İşçileri Birliğini tanıdı
  • 3-10 Mayıs 1937 / Barcelona'da komünist hakimiyetindeki cumhuriyetçi rejime karşı başkaldırı ezildi
  • 6 Mayıs 1937 / Hindenburg hava gemisi New Jersey'e varışında patlayarak alevler içinde kaldı
  • 12 Mayıs 1937 / Britanya'da VI. George taç giydi
  • 25 Mayıs 1937 / Dünya Fuarı Paris'te başladı
  • 27 Mayıs 1937 / San Francisco'da Golden Gate köprüsü açıldı
  • 28 Mayıs 1937 / Neville Chamberlain Britanya başbakanı oldu
  • 30 Mayıs 1937 / Chicago'da polis ve grevciler arasında Anma Günü Katliamı muharebesi
  • 12 Haziran 1937 / Sovyet silahlı kuvvetlerinin temizlenmesi sekiz generalin vurulmasıyla başladı
  • 19 Haziran 1937 / İspanyol milliyetçileri Bilbao'yu ele geçirdi
  • 21 Haziran 1937 / Leon Blum Fransa başbakanlığından istifa etti
  • 1 Temmuz 1937 / İrlanda'da referandum yeni anayasayı onaylar; Serbest İrlanda Devleti Eire adını aldı
  • 2 Temmuz 1937 / Amerikan pilotu Amelia Earhart ve rotacısı Fred Noohan Pasifik Okyanusu üzerinde uçarken kayboldu
  • 7 Temmuz 1937 / Britanya Kraliyet Komisyonu Filistin'in Araplar ve Yahudiler arasında bölüştürülmesini tavsiye etti
  • 7 Temmuz 1937 / Japon ve Çinliler arasında Pekin dışında çatışma Çin-Japon Savaşını başlattı
  • 26 Temmuz 1937 / Cumhuriyetçiler İspanya İç Savaşı Brunette Muharebesinde mağlup edildi
  • 23 Ağustos 1937 / Japon keşif kuvvetleri Şanghay'a karşı büyük bir taarruza geçti
  • 24 Ağustos 1937 / Bask milliyetçileri Franco yanlısı İtalyan güçlerine teslim oldu
  • 8 Eylül 1937 / Pan Arap Konferansı Filistin'in paylaşılması planını reddetti
  • 5 Ekim 1937 / Roosevelt ABD'nin saldırgan ülkelere karşı ekonomik önlemleri alması çağrısında bulundu
  • 20 Ekim 1937 / İngilizler Yahudilerin Filistin'e girişini sınırlar
  • 25 Ekim 1937 / Çin güçleri savaşarak Şanghay'dan geri çekilmeye başladı
  • 5 Kasım 1937 / Hitler generallerine Avrupa'da yayılması savaş planlarını anlattı
  • 6 Kasım 1937 / Anti Komintern Paktına ek Almanya ve Japonya'nın yanında yer aldı
  • 10 Kasım 1937 / Getulio Vargas Brezilya'da Estado Novo'yu ("Yeni Devlet") kurarak diktatörlük yetkileri üstlendi
  • 5-13 Aralık 1937 / Çin şehri Nanking, halkı katleden Japonlarına eline düştü
  • 12 Aralık 1937 / Japon uçakları ABD gambotu Panay'ı Çin'in Yangtze Nehrinde batırdı
  • 15 Aralık 1937 / İspanya'da Cumhuriyet kuvvetleri milliyetçilerin elindeki Aragon bölgesinin Teruel şehrine saldırdı