Dünya tarihi /1940/ Almanya'nın Avrupa işgalleri, Lev Troçki'nin öldürülmesi, Dunkirk Tahliyesi, Blitz bombardımanı ve Britanya Savaşı

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz otuz altıncı bölümü

Britanya ve Fransa Almanya'yla savaşta olmalarına rağmen 1940 başında Avrupa'daki tek gerçek savaş Sovyetler Birliğiyle Finlandiya arasındaydı (bkz. 1939). Her ikisi de şiddetle komünizme karşı olan İngiliz ve Fransız hükümetleri Finlere yardım etmek için keşif kuvvetleri göndermeyi planladı. Birlikler toplandı, ancak Sovyet askeri başarıları mart ayında Finlanda'yı barış istemeye yöneltti. Fransa'da Finlere yardım etmekteki başarısızlık Başbakan Edouard Daladier hükümetinin düşürülerek yerine başbakan olarak Paul Reynaud'nun (1878-1966) getirilmesine yol açtı.

Mart ayında ayrıca Sovyet diktatörü Josef Stalin (bkz. 1928) Batı Polonya'nın işgali sırasında Sovyetlere esir düşen tüm Polonyalı subayların öldürülmesini emretti (bkz. 1939). Bölgenin eğitimli elitinin büyük kısmı da -doktorlar, hukukçular ve öğretmenler- öldürüldü. Yaklaşık 22.000 kurban Katyn Ormanındaki ve diğer yerlerdeki toplu mezarlara gömüldü. Haziran ayında Sovyetler Birliği devletlerinde -Litvanya, Letonya ve Estonya işgal ettiğinde- on binlerce kişi infaz edildi veya çalışma kamplarına gönderildi. Stalin'in acımasız hükmü sürgündeki rakibi Lev Troçki'nin sığındığı Meksika'ya kadar erişti. Troçki, ağustos ayında Stalin'in gizli polisine bağlı bir ajan olan Ramon Mercader tarafından öldürüldü.

Britanya Başbakanı Neville Chamberlain 4 Nisanda İngiliz silahlanması hızlandığında Hitler'in büyük bir saldırı gerçekleştiremeyerek "treni kaçırdığını" duyurdu. Bu kendini beğenmiş konuşmadan beş gün sonra Alman kuvvetleri Danimarka ve Norveç'i işgal etti. Britanya ve Fransa Norveçlilere yardım etmek için birlikler ve savaş gemileri gönderdi, ancak Norveçliler Alman zaferinin önüne geçemedi. Norveç Kralı VII. Haakon savaşı sürgünden sürdürmek için hükümetiyle birlikte İngiltere'ye tahliye edildi.

Almanların arka arkaya işgalleri, Dunkirk Tahliyesi

Norveç'teki feci başarısızlık Britanya'da Chamberlain hükümetine güveni ortadan kaldırdı. Winston Churchill 10 Mayıs tarihinde geniş bir koalisyonun başında başbakanlığa getirildi.

Aynı gün Alman kuvvetleri Hollanda, Belçika ve Lüksemburg'u işgal etti. Rotterdam'ın ağır bir şekilde bombalanmasından sonra Hollanda kuvvetleri daha fazla tahribatın meydana gelmemesi için teslim oldu. Hollanda Kraliçesi Wilhelmina Almanlara cesurca karşı çıkarak Londra'da bir sürgün hükümeti kurdu.

Kuzey Fransa'daki Müttefik birlikleri Alman saldırısını karşılamak üzere Belçika'ya ilerledi. Almanlar beklenmedik şekilde Ardennes bölgesinden Fransa'ya kuvvetli bir saldırıyla girerek Sedan'da Fransız savunmasını kırdı. Hızla ilerleyen Alman tankları ve motorize piyade birlikleri Stuka bombardıman uçaklarının eşliğinde Manş Denizi kıyısına erişmek ve Belçika'daki Müttefik kuvvetlerinin yolunu kesmek için hızla kuzeye ilerledi. Müttefik devletleri Dunkirk limanı çevresine bir savunma dairesi çizdi ve olağanüstü bir tahliye harekatı başlatıldı. 26 Mayıs ile 4 Haziran tarihleri arasında 338.000 Müttefik askeri Dunkirk Almanlara düşmeden önce deniz yoluyla tahliye edildi.

Belçika Kralı III. Leopold (1901-83) hükümetinin savaşı sürdürme isteğini reddederek 28 Mayısta teslim oldu.

Almanların Paris işgali, Fransa'nın ateşkes talebi

Fransız ordusu geri çekilmek zorunda kalarak Almanların 14 Haziranda Paris'i işgal etmelerine izin verdi. Fransa ayrıca savaşa geç bir tarihte girerek Alman zaferinden ganimet elde etmek isteyen Mussolini'nin savaşa girmesiyle İtalya'nın saldırısına uğradı.

Fransız hükümeti nüfusun büyük kısmıyla birlikte güneybatıya kaçtı. Yeni hükümet yenilgiyi kabul eden Mareşal Petain (1856-1951) başkanlığında Bordeaux'da kuruldu. Reynaud hükümetinde genç bir bakan olan ve orduda aktif görevi devam eden General Charles de Gaulle Britanya'ya kaçtı ve direnişin sürdürülmesi için çok az kişinin kulak verdiği duygusal bir çağrı yaptı. Petain'in talep ettiği ateşkes 22 Haziranda yapıldı. Hitler'in ısrarıyla antlaşma 1918 ateşkes antlaşmasıyla aynı tren vagonunda imzalandı.

Almanlar Fransa'nın kuzey ve batısını işgal etti. Petain, Vichy'de tüm Fransa'yı kapsayan bir yönetim kurdu, ancak Alman işgalindeki bölgelerde uygulanacak siyasette Almanlarla mutabık olmaları gerekiyordu. Devlet başkanı olarak diktatörlük yetkilerini üstlenen Petain, din, vatanseverlik ve aile gibi muhafazakar ilkeleri vurguladı. Vichy Fransa'sı bazı hususlarda Nazilerle işbirliği yaparak Yahudi karşıtı yasaları yürürlüğe soktu.

Britanya'da Churchill bozgunculuğu reddetti. Yayınlanan konuşmalarıyla halkın meydan okuma ruhunu teşvik edip direnişi güçlendirmek için radikal önlemler aldı. Bunlar yabancıların alıkonulmasından Alman istilasına karşı Yurt Savunma milisleri örgütü kurulmasına kadar uzadı. Britanya'nın barış antlaşması yapmayı reddetmesiyle Hitler Manş Denizi'ni aşıp işgal hazırlıklarına başladı.

Britanya Muharebesi, Hitler'in başarsızlığı, Roosevelt'in 3. kez seçilmesi

Ağustos ayında, Luftwaffe, Güney İngiltere üzerinde Britanya Muharebesini başlattı. Britanya'nın hava savunması iyi hazırlanmış ve radar erken uyarı istasyonları Spitfire ve Hurricane savaş uçaklarının eşgüdümlü olarak karşılık verebilmesi için komuta merkezlerine bağlantı sağlamıştı. Ancak bombardıman uçaklarının savaş uçakları eşliğinde dalga dalga gelerek radar istasyonlarına, havaalanlarına ve uçak fabrikalarına saldırmaları karşısında Savaş Komutanlığı güç anlar yaşandı.

Luftwaffe Eylül ayı başlarından itibaren Londra'yı bombalamaya geçtiğinde RAF rahat bir nefes aldı. Britanya 1000 Alman uçağının saldırdığı 15 Eylülde 28 uçak kaybetmesine karşılık 60 Alman uçağı düşürdü. Bu rakamlar Almanya'nın bir işgali desteklemek için hava üstünlüğünü ele geçirmesinin kolay olmadığını gösterdi.

Alman işgal planları ekim ayında bırakıldı, ancak 1940 sonbaharından 1941 Mayıs ayına kadar İngiliz şehirleri Blitz adlı, ağır can kayıpları verdiren -40.000'den fazla sivil öldü- ve geniş çaplı tahribat yaratan Luftwaffe'nin gece bombardımanlarına maruz kaldı. Savaş öncesi tahminlerin aksine hava akınları sosyal çöküntü veya moral bozukluğu yaratmadı. Ateş altında kalan Britanyalıların soğukkanlılığı tarafsız ABD'de birçok kişinin hayranlığını kazandı.

F. D. Roosevelt 1940'ta üçüncü bir dönem için aday oldu ve kazandı. Seçimlerden önce Roosevelt Nazi Almanya'sı ve Japonya'ya düşmanlığını açıklamıştı. Silahlanma çalışmalarını başlatıp bir tür askere alım programı uygulamaya koyduysa da halkın savaş karşıtı tutumunun farkındaydı. Radyodaki bir "ocak başı sohbetinde" Amerika'nın "demokrasinin cephaneliği" olacağını ve Britanya'ya silah sağlayacağını söyledi.

Kronolojik özet

  • 8 Ocak 1940 / Britanya'da gıdaları karneyle dağıtma sistemi uygulama sokuldu
  • 11 Şubat 1940 / Kış Savaşında Sovyet birlikleri Fin Mannerheim savunma hattını deldi
  • 5 Mart 1940 / Stalin Polonyalı subayların ve eğitimli Polonyalıların Katyn'de öldürülmesini emretti
  • 12 Mart 1940 / Moskova Barış Antlaşması Sovyetler Birliğiyle Finlandiya arasındaki savaşı sona erdirdi
  • 21 Mart 1940 / Paul Reynaud Fransa başbakanı olarak Edouard Daladier'nin yerini aldı
  • 23 Mart 1940 / Müslüman Birliği Hindistan'da ağırlıklı olarak Müslümanların yaşadığı bölgelerin özerkliğini talep etti
  • 9 Nisan 1940 / Alman kuvvetleri Norveç ve Danimarka'yı işgal etti
  • 13 Nisan 1940 / Kraliyet Deniz Kuvvetleri Norveç'te Narvik limanında sekiz Alman destroyerini batırdı
  • 16 Nisan 1940 / Müttefik birlikleri Norveç'e çıkartma yaptı
  • 28 Nisan 1940 / Müttefik birlikleri merkezi Norveç'ten çekilmeye başladı
  • 10 Mayıs 1940 / Alman kuvvetleri Belçika ve Hollanda'yı işgal etti
  • 10 Mayıs 1940 / Winston Churchill başbakan oldu
  • 22 Mayıs 1940 / Olağanüstü Yetki Yasası Britanya hükümetine vatandaşlar üzerinde neredeyse sınırsız yetkiler verdi
  • 26 Mayıs-4 Haziran 1940 / Müttefik birlikleri Dunkirk'ten tahliye edildi
  • 28 Mayıs 1940 / Kral III. Leopold Belçika güçlerine teslim olmalarını emreder
  • 10 Haziran 1940 / İtalya Britanya ve Fransa'ya savaş ilan etti
  • 14 Haziran 1940 / Almanlar Fransız hükümetinin Bordeaux'ya kaçmasından sonra Paris'i işgal etti
  • 15-17 Haziran 1940 / Sovyetler Birliği Estonya, Letonya ve Litvanya'yı topraklarına kattı
  • 18 Haziran 1940 / General de Gaulle Londra'da radyodan konuşarak Fransızlardan savaşmayı sürdürmelerini istedi
  • 22 Haziran 1940 / Mareşal Petain'in Fransız hükümeti Almanya'yla ateşkes imzaladı
  • 3 Temmuz 1940 / Britanya Fransız savaş gemilerini Cezayir'de Mers el Kebir'de batırdı
  • 10 Temmuz 1940 / Vichy'de toplanan Fransız Milli Meclisi Petain'e istisnai yetkiler verdi
  • 10 Temmuz 1940 / Britanya Muharebesi RAF ve Luftwaffe arasında Manş Denizi üzerindeki çatışmalarla başladı
  • 15 Ağustos 1940 / Luftwaffe ve RAF Güney İngiltere'de geniş çaplı çarpışmalara girdi
  • 16 Ağustos 1940 / Britanya hükümeti İtalyanlarla savaşmak için Kuzey Afrika'daki ordusunu güçlendirmeye karar verdi
  • 21 Ağustos 1940 / Troçki Stalin'in bir ajanı tarafından uğradığı suikast sonucu öldü
  • 2 Eylül 1940 / ABD Britanya'ya üstler karşılığında 50 eski destroyerini verdi
  • 4 Eylül 1940 / Önce Amerikan Komitesi ABD'yi savaşın dışında tutmak amacıyla kuruldu
  • 7 Eylül 1940 / Luftwaffe'nin Londra'da geniş çaplı ilk bombardımanı
  • 15 Eylül 1940 / Alman Luftwaffe ile RAF arasında büyük çarpışmalar
  • 16 Eylül 1940 / ABD, tarihinde ilk defa barış zamanında askere alıma başladı
  • 27 Eylül 1940 / İtalya, Almanya ve Japonya Üçlü Antlaşmayı imzaladı
  • 12 Ekim 1940 / Hitler Britanya'nın işgali planlarından vazgeçti
  • 23 Ekim 1940 / Hitler Hendaye'da Franco'yla buluştu, ancak İspanya tarafsız kaldı
  • 28 Ekim 1940 / İtalyanlar Yunanistan'ı işgal etti
  • 5 Kasım 1940 / ABD'de Roosevelt başkanlık seçimlerini benzeri görülmemiş şekilde üçüncü kez kazandı
  • 11-12 Kasım 1940 / Britanya uçak gemisi Illustrious'tan kalkan uçaklar Taranto'da İtalyan filosuna saldırdı
  • 23 Kasım 1940 / Romanya Üçlü Antlaşmaya taraf olarak Mihver devletlerine katıldı
  • 9 Aralık 1940 / Britanya İtalyanlara karşı Kuzey Afrika çölünde taarruza geçti
  • 29-30 Aralık 1940 / Londra Kenti Alman yangın bombalarıyla büyük zarar gördü