Dünya tarihi /1981-82-83/ Falkland Savaşı, 1983 Etiyopya Kıtlığı, Saddam'ın kimyasal saldırısı, Enver Sedat'ın ölümü

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz elli beşinci bölümü

21 Temmuz 1982: İki patlama Londra'daki Hyde Park ve Regent’s Park'a katliamı getirdi

Eski aktör Ronald Reagan 30 Ocak ABD'nin 40. başkanı oldu. İki ay sonra Jodie Foster saplantısı olan ve başkanı öldürerek onu etkileyeceğine inan John Hinckley tarafından girişilen bir suikast girişiminden kurtuldu.

Papa II. Jean Paul Roma'da San Pietro kilisesi meydanında "papamobil" arabasıyla 13 Mayıs 1981'de kalabalıklar arasından giderken dört kurşunla vuruldu. Polisin yakaladığı Türk vatandaşı Mehmet Ali Ağca, temmuzda ömür boyu hapse mahkum oldu.

Mısır'da başkan Enver Sedat'ın bir askeri geçit töreni sırasında öldürülmesinden sonra ülkede olağanüstü hal ilan edildi. Kendisine Mısır Özgürlüğü Bağımsız Örgütü adını veren bir grup saldırıyı üstlendi. Başkan yardımcısı Hüsnü Mübarek Sedat'ın yerine devlet başkanı oldu.

İran 444 gün boyunca rehin kalan 52 ABD vatandaşını bırakmaya nihayet 20 Ocakta razı oldu. Bunun ardından ABD rehine olayından beri dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılacağı güvencesini verdi.

İran'da bu yıl ayrıca terörizm yeniden canlandı. Mücahitler suikast ve bombalama eylemleri yürüttü. Ağustos ayında yeni devlet başkanı Ali Recai ve başbakan Cevat Bahonar öldürüldü. Ekim ayında Ali Hamaney ülke çapında kazandığı başarıyla yeni devlet başkanı olarak seçildi.

İspanya, parlamentoyu 200 askerle birlikte basan Yarbay Antonio Tejero Molina'nın (d. 1932) sağ kanat darbe girişimiyle sarsıldı. Silahlı Kuvvetler 23 Şubat 1981'de darbeyi bastırdı.

İsrail'in Irak saldırısı, Bob Marley'in ölümü, AIDS'in tanımlanması

HIV 1970 civarında Amerika Birleşik Devletleri'ne gelmiş olsa da, 1980'lerin başına kadar halkın dikkatinde değildi
HIV 1970 civarında Amerika Birleşik Devletleri'ne gelmiş olsa da, 1980'lerin başına kadar halkın dikkatinde değildi

İsrail 7 Haziran 1981'de Irak'ın Bağdat şehri yakınlarındaki bir nükleer tesisi patlatarak dünyada şok yarattı. Tesisin İsrail'i yok edebilecek nükleer kapasiteye sahip olduğunu iddia ettiler. Irak bunu reddetti.

Sendika protestoları karşısında Polonya hükümeti 13 Aralıkta olağanüstü hal ilan etti ve Dayanışma sendikasının liderlerini tutuklattı. Dayanışma üyeleri buna karşılık olarak genel grev çağrısında bulundular.

Güney Londra'nın Brixton şehrinde bir siyahın polis tarafından tutuklanmasının ardından isyanlar patlak verdi. Şiddet olayları, siyah grupları ile polis arasında huzursuzluk olan diğer şehirlere sıçradı.

Columbia 12 Nisan 1981'de uzaya giden ilk mekik aracı oldu. İlk uçuşun pilotluğunu eski ABD astronotu John Young (d. 1930) ve Robert Crippen (d. 1937) yaptılar ve uzay araştırmalarında yeni bir çağ açılmış oldu.

Reggae müziğinin uluslararası yüzü Bob Marley (d. 1945) 11 Mayıs 1981'de kanser hastalığından öldü. Bob Marley ve Wailers dünyanın en tanınmış reggae grubuydu.

AIDS Haziran 1981'de Los Angeles'ta dört kişinin ölümüyle gündemin üst sıralarına yükseldi. Daha önce gay topluluğu dışında ölüm olayına rastlanılmamıştı. Hastalığın diğer grupları da etkilediği açığa çıktı. Bu daha önce bilinmeyen hastalığa Acquired Immune Deficiency Syndrome (AIDS) / Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu adı verildi.

Falkland Savaşı, IRA'nin Londra saldırıları

Falkland Savaşı, 2 Nisan 1982'de Arjantin'in Falkland ve Güney Georgia Adalarını işgal etmesi ile başlayan savaştı
Falkland Savaşı sırasında esir düşen Arjantinli askerler

Arjantin Güney Atlantik'teki Britanya toprağı Falkland Adalarını 2 Nisanda istila etti. Adaların aidiyeti tartışma konusu olmuştu. İngiltere başbakanı Margaret Thatcher (d. 1925) adaları kurtarmak için bir deniz gücü gönderdi. Meydana gelen çatışmalarda çoğunluğu gemilere yapılan füze saldırıları sonucunda yüzlerce Arjantinli ve Britanyalı donanma askeri öldü. Çatışma 14 Haziranda Port Stanley şehrindeki Arjantin garnizonun İngiliz güçlerine teslim olmasıyla sona erdi.

İran Mart ayında Irak'a karşı savaşın bir parçası olarak Kesin Zafer Harekatını başlattı (bkz. 1980). Harekat savaşta bir dönüm noktasını teşkil etti ve Irak'ı geri çekilmeye zorladı. İran bir hafta içinde üç Irak tümeninin büyük kısmını imha etmeyi başardı. İran devlet başkanı Ali Hamaney Irak'ın ateşkes teklifin reddetti ve tankların yolunu açan "insan dalgası saldırılarında" yüzlerce genci ölüme gönderdi. Ancak yıl sonu geldiğinde Irak yeni Sovyet silahlarıyla teçhizatını yenilemişti ve kara savaşı yeni bir aşamaya girdi.

İsrail kuzey sınırlarındaki gerilla mevzilerini temizleme çabasıyla 6 Haziran 1982'de Lübnan'a saldırdı. İsrail ordusu 15 Eylülde Batı Beyrut'u işgal etmişti. İsrail'e sadık olan Falanjistler 16-18 Eylülde mülteci kamplarında yüzlerce Filistinliyi öldürdüler. Savunma bakanı Ariel Şaron'un katliamı önlemek için harekete geçmediğinin İsrail soruşturmasıyla tespit edilmesiyle bakan istifa etti.

IRA Londra parklarında iki bomba patlatarak Kuzey İrlanda'da İngiliz yönetimine karşı yürüttüğü kampanyasını sürdürdü. Hyde Park'taki birinci bomba Kraliyet Süvari Alayından dört askeri öldürdü. Saldırıda atlar da parçalanarak öldü. Regents Park konser platformunun altına konan ikinci bomba ise yeni askeri öldürdü.

Polonyalı sendika hareketi Dayanışma Polonya hükümeti tarafından 8 Ekim 1982'de yasaklandı. Uluslararası kınama ve sokak protestolarıyla bu karara karşı tepki gösterildi. ABD başkanı Ronald Reagan ekonomik yaptırımlar uygulayarak Polonya'ya baskı uyguladı. Dayanışma başkanı Lech Walesa 11 aylık gözaltından sonra 12 Kasım 1982'de serbest bırakıldı.

Etiyopya'da kıtlık, Nijerya göçmenleri kovuyor

Nijerya 1983 yılında ağırlıkla Ganalı olmak üzere tüm göçmenleri sınır dışı etti
Nijerya 1983 yılında ağırlıkla Ganalı olmak üzere tüm göçmenleri sınır dışı etti

Sovyetler Birliğinin lideri Leonid Brejnev 10 Kasım 1982'de öldü. Parti genel sekreteri olarak 18 yıl çalışmıştı. Yerine Yuri Andropov (1914-84) geçti. Liderliği sırasında Brejnev Batı'yla daha iyi ilişkiler kurmak için gayret göstermiş ve Sovyetlerin askeri ve endüstriyel gücünü artırmak için çalışmıştı. Ancak hayat standartları düşük kalmaya devam etti.

Dünyanın ilk tüp ikizleri İngiltere'de Manchester şehrinde 28 Nisanda doğru. İkizler tüpte döllendirme işlemiyle (in-vitro fertilization / IVF) anne rahminin dışında oluşmuşlardı.

Nijerya 17 Ocak 1983'te yerleşik yabancıları sınır dışı edeceğini duyurdu. Bir milyonun üzerinde yabancı ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. Hareket yurtdışında kınansa da, Nijerya'da desteklendi.

Kuraklık Etiyopya'yı 1983 senesinde vurdu. Hasatlarda ürün alınamamış ve büyük bir gıda açığı ortaya çıkmıştı. Bunalım komünist hükümetin askeri harcamaları ve baş gösteren krizi gizlemesi nedeniyle daha da ciddileşti.

Beyrut'taki ABD Büyükelçiliği 19 Nisan 1983'te bir intihar bombacısı tarafından saldırıya uğradı. ABD hükümeti saldırının Hizbullah tarafından gerçekleştirildiğine inandı. Yılın ilerleyen günlerinde teröristler Beyrut'taki Fransız ve Amerikan barış karargahlarına saldırarak pek çok can kaybına yol açtı.

Irak'ın hardal gazı, Reagan'ın Yıldız Savaşları

iran ırak savaşı kimyasal gaz
İran-Irak sınırındaki hendek birlikleri

İran-Irak savaşında İrak kimyasal silahlar kullanmaya başlamıştı. Irak birlikleri İran'ın "insan dalgaları"na karşı vücutta su toplanmasına yol açan hardal gazı kullandı.

Sri Lanka'da Tamil etnik grubu üyelerine 23 Temmuz 1983'te şiddetli saldırılar düzenlendi. Bu saldırılar Tamil Kaplanlarını on üç Sri Lanka askerini öldürdüğü saldırıların arkasından geldi. Sivil savaş olarak bu yıl başladı.

Sovyetler 1 Eylül 1983'te Kore yolcu uçağını düşürmekle suçlandı. Sovyetler uçağın hava sahalarına girdiğini ve mesajlara cevap vermediğini iddia etti.

Başkan Reagan Marksist rejimleri devirmeye yönelik anti-komünist başkaldırıları destekleme stratejisine öncülük etti. Reagan Mayıs ayında Nikaragua'daki Komünist Sandinista yönetimine karşı mücadele eden Kontra örgütüne desteğini açıkça ifade etti. Ekim ayında ABD Grenada'daki komünist yönetimi devirdi.

Uluslararası hukukun pervasızca ihlali.

BM Güvenlik Konseyi, ABD'nin 1983'te Grenada'yı işgali hakkında

23 Martta başkan Reagan uzayda nükleer silahlara karşı mücadeleye ilişkin bir program olan Stratejik Savunma Girişimini (SDI) başlattı. Reagan'ın SDI programı "Yıldız Savaşları" adıyla tanındı.

Kronolojik özet

  • 20 Ocak 1981 / Ronald Reagan ABD başkanlığı görevine başladı
  • 20 Ocak 1981 / İran Amerikan Büyükelçiliği rehinelerini 44 gün sonra serbest bıraktı
  • 4 Şubat 1981 / Başbakan Thatcher millileştirilmiş İngiliz endüstrilerinin özelleştirilmesinin sürdürülmesine ilişkin planlarını açıkladı
  • 23 Şubat 1981 / İspanya kralı Juan Carlos darbe teşebbüsünü atlattı
  • 30 Mart 1981 / Başkan Reagan suikast teşebbüsünü atlattı
  • 12 Nisan 1981 / ABD uzay mekiği Columbia fırlatıldı
  • 10 Mayıs 1981 / François Mitterrand (1916-96) Fransa devlet başkanı oldu
  • 30 Mayıs 1981 / Bangladeş devlet başkanı Ziyanur Rahman öldürüldü (d. 1936)
  • Haziran 1981 / Bilim insanları AIDS virüsünü tanımladı
  • 29 Temmuz 1981 / Prens Charles ve Lady Diana Spencer'ın St. Paul Katedralinde evlilikleri
  • 1 Ağustos 1981 / MTV (Müzik televizyonu) ABD'de faaliyete geçti
  • 5 Ağustos 1981 / İran devlet başkanı ve başbakanının her ikisi birden öldürüldü
  • 6 Ekim 1981 / Mısır devlet başkanı Enver Sedat öldürüldü (d. 1918)
  • 1 Kasım 1981 / Antigua ve Barbuda bağımsızlıklarını kazandı
  • 10 Kasım 1981 / Hüsnü Mübarek (d. 1928) yeni Mısır devlet başkanı oldu
  • 8 Ocak 1982 / İspanya Cebelitarık kuşatmasını kaldırdı
  • 25 Mart 1982 / Nikaragua olağanüstü hal ilan etti
  • 2 Nisan 1982 / Britanya ve Arjantin arasında Falkland Savaşı başladı
  • 25 Nisan 1982 / İngiliz deniz piyadeleri Güney Georgia'yı Arjantin'den geri aldı
  • 2 Mayıs 1982 / Arjantin kruvazörü Belgrano İngiliz güçleri tarafından batırıldı
  • 25 Mayıs 1982 / HMS Coventry Falkland çatışmaları sırasında bombalandı
  • 6 Haziran 1982 / İsrail Lübnan'ı işgal etti
  • 14 Haziran 1982 / Arjantin kuvvetlerinin İngilizlere teslim olmasıyla Falkland Savaşı sona erdi
  • 20 Temmuz 1982 / IRA iki Londra parkını bombaladı
  • 31 Ağustos 1982 / FKÖ Yaser Arafat'ın ayrılmasıyla Beyrut'tan çıkarıldı
  • 8 Ekim 1982 / Polonya sendika hareketi Dayanışma yasaklandı
  • 10 Kasım 1982 / Sovyet lideri Leonid Brejnev'in ölümü (d. 1906)
  • 12 Kasım 1982 / Dayanışma lideri Lech Walesa gözaltından serbest bırakıldı
  • 17 Ocak 1983 / Nijerya tüm yabancı işçileri sınır edeceğini duyurdu
  • 25 Şubat 1983 / ABD'li tiyatro yazarı Tennesse Williams'ın ölümü (d. 1911)
  • 23 Mart 1983 / Başkan Reagan "Yıldız Savaşları" girişimini açıkladı
  • 14 Nisan 1983 / Başkan Reagan Nikaragua'daki kontragerillara gizli yardım göndermesinin yasalara aykırı olduğunu inkar etti
  • 14 Haziran 1983 / Binlerce kişi general Pinochet'in Şili'deki yönetimine karşı yürüyüşe geçti
  • 21 Temmuz 1983 / Polonya hükümeti sıkıyönetimi kaldırdı
  • 23 Temmuz 1983 / Sri Lanka'da iç savaş başladı
  • 1 Eylül 1983 / Sovyetler Kore
  • 25 Ekim 1983 / Grenada ABD tarafından işgal edildi
  • 30 Ekim 1983 / Arjantin seçimleri ülkede yeni bir demokrasi dönemi başlattı