Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1989/ Tiananmen olayları, Çekoslovakya'da Kadife Devrim, Berlin Duvarı yıkıldı, Çavuşesku'nun infazı

Güney Afrika'da F. W. De Klerk (d. 1936) 2 Şubatta Ulusal Partinin lideri seçildi. Partisi ülkeyi 1948'den beri apartheid ilkesi temelinde yönetmişti. Ancak De Klerk siyasi sistemi modernleştirmek için öncüllerinden daha istekliydi. Görevde bulunan başkan P. W. Botha'nın (1916-2006) felç geçirmesi üzerine De Klerk görevi devraldı. Klerk hapisteki Afrika Ulusal Kongrenin (ANC) liderlerinden biri olan Nelson Mandela'nın yakın arkadaşı Walter Sisulu dahil önde gelen siyah liderlerin serbest bırakılmasına başladı.

İran'un ruhani lideri Ayetullah Humeyni (1902-89) yazar Salman Rüşdi'nin ve kitabı Şeytan Ayetleri'nin yayıncılarının öldürülmesi çağrısında bulunan bir fetva yayınladı. Kitap İslam'a karşı küfür olarak değerlendirildi. Rüşdi yaşamını kurtarmak için silahlı korumalarla saklanmak zorunda kaldı.

Humeyni aynı yıl 3 Haziran 1989'da Tahran'da öldü. Milyonlarca kişi ölümünde yas tuttu. Cenazesinde çıkan kargaşada sekiz kişi öldü ve tabutuna yaklaşmak isteyen yüzlerce kişi yaralandı. Devlet başkanı Ali Hameney İran'in Yüksek Önderi oldu.

Vietnam Kamboçya'yı işgalinden on yıl sonra (bkz. 1979) eylül sonunda birliklerini ülkeden çekme vaadinde bulundu. 5 Nisan 1989'da yapılan bir açıklamayla Vietnam dünyayı Kamboçya iç savaşının gerçekten sona erdirilmesine ve Khmer Rouge lideri Pol Pot'un (bkz. 1973) bir daha asla iktidara gelmemesini sağlamaya çağırdı.

Tiananmen olayları, Komünist rejimlerin yıkılması

tiananmen-1989
Çin ordusu, Tiananmen Meydanı'nda yedi haftalık demokrasi yanlısı gösteriyi bitiren askeri baskıdan bir gün sonra Pekin'de toplandı

Çin'de Pekin'in Tiananmen meydanında yapılan gösteri 4 Haziranda Halkın Kurtuluş Ordusunun sivilleri öldürmesi sonucu kan dökülmesiyle sona erdi. Tanklar yedi haftadır yerlerini koruyan çoğunluğu öğrenci olan göstericilerin karşısına çıkması için sokaklara dizildi. Sayısı 100.000'i aşan kalabalık, ülkede siyasi ve ekonomik reform çağrısında bulundu.

Ülkeyi istila etmesinden neredeyse 10 yıl sonra Sovyet birlikleri şubat ayında Afganistan'dan çekildi. Ekonomiyi harabe halinde bıraktılar. Afganların çoğu ülkeden kaçmış ve Mücahitler (Farsça "savaşçı") Sovyetlerin desteklediği başkan Necibullah'ın hükümetini devirmek için bastırırken iç savaş devam etmekteydi.

Polonya'nın özgür sendika hareketi Dayanışma yedi yıllık yasaklamada nsonra 17 Nisan 1989'da yasallaştırıldı. Siyasi bir harekete dönüşerek 5 Haziran 1989'da yapılan seçimleri ezici bir çoğunlukla kazandı. 45 yıldan sonra Polonya'da komünist idaresi sona erdi. Dayanışma büyük bir çoğunluk elde ederek, eski Sovyet Bloğunda komünist olmayan yeni bir hükümet kurdu. Tadeusz Mazowiecki başbakan oldu.

Komünist rejimler 1989 başlangıcında 45 yıl boyunca yönetimde bulunmuştu. Yıl sonunda ise olağanüstü halk ayaklanmalarıyla tümü devrilmişti. Polonya'da Dayanışmanın seçilmesinden sonra Macaristan yöneticileri bağımsızlık konusunda bir plan yayınladı. Bulgaristan'da bir darbe parti lideri Todor Jivkov'u düşürdü. Çekoslovak komünist rejim 28 Kasım 1989'da halka teslim oldu. Bir ay sonra Vaclav Havel kansız gerçekleşen Çekoslovak Kadife Devriminde Çekoslovak Cumhuriyeti'nin devlet başkanı oldu. Romanya'da diktatör Nikolay Çavuşesku görevinden alındı ve Aralık 1989'da vurularak infaz edildi.

Honecker rejiminin sonu, Berlin Duvarı yıkılıyor

Berlin Duvarı komünizmin anlamsız bir simgesi olarak 1989'da yıkıldı
Berlin Duvarı komünizmin anlamsız bir simgesi olarak 1989'da yıkıldı

Alman Demokratik Cumhuriyeti lideri Erich Honecker 1989'a komşu ülkelerdeki reformların ülkesini etkilemeyeceğinden emin olarak girdi. Ancak protestolar büyüdü. Macar hükümeti Demir Perde'nin parçası olan -sıkı koruma altındaki Doğu Avrupa ile Doğu Bloku ülkeleri arasındaki- Avusturya sınırının elektrikli tellerini kaldırdı. Eylül ayında sınır kontrolleri kaldırıldığında 60.000 Doğu Alman Batı'ya geçmek için kuyruktaydı. 2 Ekim 1989'da reform çağrısında bulunan muazzam bir kalabalık Leipzig'de toplandı ve talepleri karşılanana kadar her pazartesi bir araya gelmeye karar verdi. Ordu 9 Ekim 1989'da kalabalığa ateş açmayı reddetti. Honecker görevinden 18 Ekim 1989'da görevinden alındı.

Honecker rejiminin düşmesinden sonra Doğu Berlin Komünist Partisi lideri Günter Schabowski 9 Kasımda "yurtdışı özel ziyaretler için" Batı Berlin sınırının açılacağını duyurdu. Aynı akşam 50.000 Doğu Berlinli Berlin Duvarına koştu. Korumalarına geçmesine izin verdiği kalabalık kendinden geçmiş Batı Berlinliler tarafından karşılandı. Ertesi sabah duvarın yıkımına başlandı.

ABD ve SSCB 3 Aralık 1989'da buluşarak Soğuk Savaşın sona erdiğini ilan etti. Sovyet yolcu gemisi Maksim Gorki'de bir basın toplantısı düzenleyen Başkan George Bush (d. 1924) ile Başkan Mihail Gorbaçov (d. 1931) Avrupa'da silahların önemli ölçüde azaltılması için planları açıkladı. SSCB dışındaki çevreler tarafından övülmesine rağmen konu ülke içinde Gorbaçov'un durumunu tehlikeye soktu.

Sırbistan'da Miloseviç dönemi, ABD'nin Panama işgali

Sirbistan'a bağlı Kosova özerk cumhuriyeti Josiph Tito'nun (bkz. 1980) ölümünden beri bağımsızlık için talepte bulunmaktaydı.

Sırplar ve Arnavutlar arasında bölgenin denetimi konusunda artan etnik gerilimler yaşanmaktaydı. Sırplar çoğunluk olan Arnavutların eziyeti altında bulunduklarını öne sürdüler. Slobodan Miloseviç 8 Mayıs 1989'da Sırbistan başkanı olduğunda bu sözde eziyetleri Kosova'nın özerkliğini almak için sebep olarak kullandı ve Sırp milliyetçiliğinin önde gelen savunucusu oldu.

Diktatör Manuel Noriega'yı görevden almak amacıyla ABD birlikleri 20 Aralık 1989'da Panama'yı işgal etti. Çıkan çatışmalarda 200'ün üzerinde sivil öldü. Ülkede Guillermo Endara başkanlığında yeni bir hükümet başa getirildi.

United Airlines şirketinin satın alınmasında başarı sağlanamaması nedeniyle hisse senedi değerlerinin dibe vurması New York Wall Street borsasında 13 Ekim Cuma günü bir çöküş yaşanmasına yol açtı. Dow Jones sanayi endeksinin tarihteki bu ikinci büyük düşüşü "13. Cuma mini çöküşü" adıyla anıldı.

ABD insansız uzay roketi Galileo'yu uzay mekiği Atlantis'in üzerinden 18 Ekim 1989'da Jüpiter ve uydularını araştırmak üzere uzaya gönderdi. 1.5 milyar dolara mal olan Galileo, Venüs'ün yolu üzerindeki meteor kuşağının ayrıntılı fotoğraflarını çekerek 1994 yılında hedeflerine ulaştı.

Kronolojik özet

  • 7 Ocak 1989 / Japonya imparatoru Hirohito'nun ölümü (d. 1901)
  • 11 Ocak 1989 / Macaristan'da siyasi partilere izin verildi
  • 14 Ocak 1989 / İngiltere'nin Bradford kentindeki Müslümanlar Şeytan Ayetleri kitabını yaktı
  • 20 Ocak 1989 / George Bush 41. ABD başkanı oldu
  • 23 Ocak 1989 / İspanyol sanatçı Salvador Dali'nin ölümü (d. 1904)
  • 14 Şubat 1989 / İran lideri Ayetullah Humeyni, Salman Rüşdi'ye karşı fetva yayınladı
  • 15 Şubat 1989 / Son Sovyet birlikleri Afganistan'dan ayrıldı
  • 24 Mart 1989 / Exxon Valdez petrol tankeri Alaska açıklarında Bligh Kayalıklarına çarparak sahil şeridinde çevre felaketine neden oldu
  • 5 Nisan 1989 / Vietnam birliklerini Kamboçya'dan geri çekeceğini duyurdu
  • 15 Nisan 1989 / Hillsborough futbol stadyumu felaketi 94 cana mal oldu
  • 17 Nisan 1989 / Dayanışma hareketi Polonya'da yasallaştırıldı
  • 8 Mayıs 1989 / Slobodan Miloseviç Sırbistan devlet başkanı oldu
  • 10 Mayıs 1989 / Panama'da sahte seçim sonuçlarına karşı çıkanlara Noriega'nın kuvvetleri saldırdı
  • 15 Mayıs 1989 / Carlos Menem Arjantin seçimlerini kazandı
  • 17 Mayıs 1989 / Çek oyun yazarı muhalif Vaclav Havel dört ay hapiste kaldıktan sonra serbest bırakıldı
  • 25 Mayıs 1989 / Mihail Gorbaçov SSCB devlet başkanı oldu
  • 3 Haziran 1989 / Ayetullah Humeyni'nin ölümü (d. 1902)
  • 4 Haziran 1989 / Çin'de Tiananmen Meydanı katliamı
  • 5 Haziran 1989 / Dayanışma Polonya'da seçimleri kazanarak komünist yönetimi sona erdirdi
  • 6 Haziran 1989 / Humeyni'nin cenazesinde kitlesel histeri yaşandı
  • 11 Temmuz 1989 / İngiliz aktör Laurence Olivier'nin ölümü (d. 1907)
  • 20 Ağustos 1989 / İngiltere'de Thames Nehrinde Marchioness gemisi battı
  • 24 Ağustos 1989 / Komünist kanattan olmayan aday Tadeusz Mazowiecki Polonya'da seçimleri kazandı
  • 11 Eylül 1989 / Macaristan Avusturya sınırını açtı
  • 13 Eylül 1989 / Güney Afrika'nın Cape Town şehrinde apartheid karşıtı kitlesel gösteri
  • 26 Eylül 1989 / Son Vietnam askeri Kamboçya'dan ayrıldı
  • 18 Ekim 1989 / Doğu Almanya'da Erich Honecker liderlikten indirildi
  • 19 Ekim 1989 / Depremden sonra San Francisco'da olağanüstü hal
  • 23 Ekim 1989 / Macaristan Cumhuriyetinin doğuşu
  • 7 Kasım 1989 / Doğu Almanya'da bütün hükümet istifa etti
  • 10 Kasım 1989 / Doğu Berlinliler kontrol noktasından Batı Berlin'e aktı
  • 16 Kasım 1989 / El Salvador iç savaşında şiddet tırmandı
  • 17 Kasım-29 Aralık 1989 / Çekoslovakya'da Kadife Devrim
  • 18 Kasım 1989 / Bulgaristan'da reform talebiyle büyük gösteriler yapıldı
  • 24 Kasım 1989 / Prag'da tüm Politbüro istifa etti
  • 3 Aralık 1989 / Soğuk Savaşına erdiği ABD ve SSCB tarafından duyuruldu
  • 14 Aralık 1989 / Patricio Alylwin Şili devlet başkanı seçildi
  • 14 Aralık 1989 / Sovyet fizikçi Andrei Saharov'un ölümü (d. 1921)
  • 16 Aralık 1989 / Bulgaristan meclisi kapsamlı siyasi reformları onayladı
  • 21 Aralık 1989 / ABD birlikleri Panama'yı işgal etti; Noriega yakalanmaktan kurtuldu
  • 22 Aralık 1989 / İrlandalı yazar Samuel Beckett'in ölümü (d. 1906
  • 25 Aralık 1989 / Romanya diktatörü Nikolay Çavuşesku infaz edildi
  • 29 Aralık 1989 / Vaclav Havel Çekoslovakya'nın yeni devlet başkanı seçildi
  • 30 Aralık 1989 / Romanya'da komünist rejim lağvedildi