Dünya tarihi /1993-94-95/ Ruanda Soykırımı, Çekoslovakya bölünüyor, Aytron Senna'nın ölümü, 1995 Çelik Harekâtı

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz altmışıncı bölümü

Hutuların Tutsilere uyguladığı soykırım nedeniyle 800.000 Ruandalı katledildi

Ortak Pazar Ocak 1993'te Avrupa Birliği (AB) çapında yürürlüğe girdi. Üye devletlerin vatandaşlarına diğer AB ülkelerinde yaşama ve çalışma konusunda daha büyük özgürlük tanıdı ve tek para birimi Euro için zemin hazırladı.

Çekoslovakya 1 Ocak 1993'te Slovakya ve Çek Cumhuriyeti olarak ikiye ayrılarak 74 yıllık federasyonu sona erdirdi. Başkenti Prag olan Çek Cumhuriyetinin ve Bratislava olan Slovakya'nın "Kadife Devrim" sonucunda kurulmaları "Kadife Boşanma" olarak adlandırıldı.

Rusya devlet başkanı Boris Yeltsin (1931-2007) 1992'de başlattığı "şok terapi" reform programına karşı büyüyen bir muhalefetle karşılaştı. Önlemler devletin ekonomi üzerindeki hakimiyetini azaltmak ve pazar temelli bir ekonomiye geçmek hedefini taşıdı. Ancak yaygın biçimde kapitalist ve Batılı olarak değerlendirildiler. Rus parlamentosu Yeltsin'i görevden almaya çalışırken, Yeltsin daha önce davranarak 21 Eylül 1993'te parlamentoyu bir kararnameyle dağıttı.

Muhaliflerin artan baskısı altında kalan Yeltsin milletvekillerinden binayı boşaltmalarını istedi. Reddettiklerinde orduya binayı ele geçirme talimatı verdi.

Hindistan'ın finans başkenti Mumbai (önceden Bombay) 12 Mart 1993'te 257 kişiyi öldüren ve 713 kişiyi yaralayan bir dizi bombalamayla sarsıldı. Patlamalar bir yeraltı suç şebekesi tarafından gerçekleştirilmişti.

İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) İngiltere'nin başkenti ve ekonomik kalbi Londra'da 24 Nisan 1993'te büyük bir bomba patlattı. Patlama, Warrington kentinde yaklaşık bir ay önce meydana gelen ve iki çocuğun ölümüne yol açan IRA bombalamasının ardından yaşandı. Aynı yıl Kuzey İrlanda ve Britanya liderleri bölgedeki şiddetti sona erdirmeye yönelik bir barış beyannamesini 15 Aralık 1993'te imzaladılar.

1994 Ruanda Soykırımı, Nelson Mandela başkan seçiliyor

David Koresh'i ve kuşatmanın yapıldığı zamanları anlatan mini diziyi izlemenizi öneriyoruz

İsrail ve Filistin Kurtuluş Örgütü (PLO) arasında da barış girişimleri yürütülmekteydi. İki taray Eylül 1993'te Washington'da Oslo Mutabakatlarını ABD başkanı Bill Clinton'ın huzurunda imzaladılar. Karşılıklı tanınmayı hedefleyen mutabakatların öncesinde iki taraf arasında Norveç hükümeti tarafından kolaylaştırılan gizli görüşmeler gerçekleştirilmişti.

ABD'de gizli tarikat Branch David'in Texas eyaletinin Waco şehri yakınlarındaki merkezinin kuşatılması sırasında tarikatın lideri David Koresh dahil en az 70 kişi öldürüldü. Federal Soruşturma Bürosu (FBI) Alkol, Tütün ve Ateşli Silahlar Bürosuna bağlı dört ajanın Korsh'u yasalara aykırı olarak ateş silah bulundurmaktan dolayı tutuklamaya çalışırken öldürüldükleri şubat ayından itibaren binayı kuşatmıştı.

Güney Afrika'da Zulular ile Afrika Ulusal Kongresi (ANC) taraftarlarının 28 Mart 1994'teki çarpışmasında 14 kişi öldürüldü. Zulular liderlerinin milli seçimleri boykot çağrısına uymaktaydı. Seçimler yapıldı ve Nelson Mandela 10 Mayıs 1994'te 300 yıl süren beyazların idaresinden sonra Güney Afrika'nın ilk siyah devlet başkanı oldu. Partisi ANC Güney Afrika'nın tarihindeki ilk serbest seçimlerde 400 sandalyenin 252'sini kazandı.

Afrika'nın başka bir yerinde, Hutu olan Ruanda devlet başkanı Juvenal Habyamarina (d. 1937) Kigai Havaalanında 6 Nisan 1994'te uçağının düşürülmesiyle öldürüldü. Olay kitlesel bir soykırımın başlangıcı oldu. Nisan ve haziran ayları arasında birçoğu Hutular tarafından Tutsilerin öldürülmesi sonucunda 800.000 Ruandalı katledildi.

PLO başkanı Yaser Arafat (1929-2004) 1 Temmuz 1994'te 27 yıllık sürgünün ardından Gazze Şeridine döndü. Dönüşü bir önceki yıl Washington'da imzalanan Oslo Mutabatkalarıyla üzerinde anlaşılan İlkeler Bildirgesinin resmileştiğini gösterdi.

İsrail ve Ürdün barışı, IRA'nin ateşkes ilanı

İsrail - Ürdün Barış Antlaşması özellikle su ve turizm konularındaki ihtilaflara çözüm getirecekti
İsrail – Ürdün Barış Antlaşması özellikle su ve turizm konularındaki ihtilaflara çözüm getirecekti

İsrail ve Ürdün 26 Ekim 1994'te 46 yıllık savaş durumunu sona erdiren tarihi bir barış anlaşması imzaladılar. ABD başkanı Bill Clinton İsrail başbakanı Yitzhak Rabin ile Kral Hüseyin arasında İsrail-Ürdün sınırındaki Wadi Araba'da imzalanan anlaşma töreni hazır bulundu.

IRA Kuzey İrlanda'da Britanya yönetimine karşı 25 yıl süren mücadelesinin ardından 31 Ağustos 1994'te ateşkes ilan etti. Ateşkes IRA'nın bölgenin siyasi geleceği hakkında barış görüşmelerine başlama isteğini yansıttı. İrlanda başbakanı Albert Reynolds yönetimine sadık paramiliterlerle aynı çizgiyi takip etmelerini istedi. Beyannameden şüphe duyan bu gruplar Kuzey İrlanda'nın Büyük Britanya'daki pozisyonunun bu beyannameyle tehlikeye gireceğinden endişe etmelerine rağmen 13 Ekim 1994'te kendi ateşkeslerini ilan ettiler.

Bosna-Hersek'te savaş sürdü ve 5 Şubat 1994'te Saraybosna şehir merkezindeki pazar yeri 58 kişiyi öldüren ve 200'den fazla kişiyi yaralayan bir havan topu patlamasıyla tahrip oldu. Uluslararası toplum Sırplar tarafından gerçekleştirildiğine inanılan vahşeti "kınadı".

Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin 11 Aralık 1994'te ülkeden ayrılmasını önlemek amacıyla askeri birliklerin isyancı Çeçenistan bölgesine girmelerini emretti. Müslümanların hakim olduğu bölge General Cahar Dudayev'in başkanlığında üç yıl önce bağımsızlığını ilan etmişti.

ABD 18 Eylül 1994'te askeri cuntayı sona erdirmek ve üç yıl önce sürgün edilen başkan Aristide yönetiminde demokrasiyi geri getirmek için Haiti'ye bir işgal gücü gönderilmesine önderlik etti. İşgal sırasında tek bir kurşun sıkılmadı.

Aytron Senna'nın ölümü, Büyük Hanşin Depremi

Büyük Hanşin Depremi'nde yıkılan bir köprü
Büyük Hanşin Depremi'nde yıkılan bir köprü

Britanya Kraliçesi Elizabeth (d. 1926) ve Fransa Devlet Başkanı Francois Mitterrand (1916-1996) Manş Tünelini törenle açtılar. İngiltere ve Fransa'yı birleştiren tünelin inşası sekiz yıl almıştı.

Taşıt ve yolcu gemisi MS Estonia'nın 28 Eylül 1994'te Baltık Denizinde batması sonucunda yarısı İsveç vatandaşı 853 kişi yaşamını yitirdi. Kaza hakkındaki soruşturma fırtınalı hava, kötü bakım ve yüksek hızın felakete yol açan nedenler arasında bulunduğunu ortaya çıkardı.

Milyonlarca kişi Formula 1 yarışları şampiyonu Aytron Senna'nun 1 Mayıs 1994 tarihindeki San Marino yarışlarında yoldan çıkarak ölmesine yol açan kazayı dehşet içinde izledi. Cenazesi doğduğu Sao Paulo'da devlet töreniyle toprağa verildi. Senna, Brezilya'da milli bir kahraman olarak görülüyor ve ülkenin muhtaç çocuklarına yardım etmek için milyonlar vermişti.

Japonya'nın Kobe şehri 17 Ocak 1995'te bir depremle (Büyük Hanşin Depremi) yıkıldı. Richter ölçeğine göre 7.2 gücündeki deprem yüzlerce kişinin ölümüne ve 13.000'den fazla kişinin yaralanmasına yol açtı.

İngiliz yatırım bankası Barings, Nick Lesson adlı çalışanının Japon borsası Nikkei'deki büyük miktarda nakit parayı riske sokması sonucu iflas etti. Endeks Kobe depreminden sonra çökmüştü.

1995 Çelik Harekâtı, Dayton Antlaşması

Oklahoma City'de ABD tarihinin 11 Eylül saldırılarına kadar gördüğü en şiddetli saldırılardan birisi yaşandı
Oklahoma City'de ABD tarihinin 11 Eylül saldırılarına kadar gördüğü en şiddetli saldırılarından birisi yaşandı

Türkiye 20 Mart 1995'te Kuzey Irak Kürtlerine karşı 35.000 askerle askeri bir harekât başlattı. Harekât bölgeye kaçan isyancıları izlemek ve bölgede daimi üsler kurmalarını engelleme hedefini taşıyordu. Türk hükümeti ayrılıkçı PKK'yı çatışmalar sırasında 30.000 kişinin ölümünden sorumlu tuttu. Türkiye'nin PKK'ya karşı süren askeri harekatları günümüzde de devam etmektedir.

ABD'nin Oklahoma şehrinde 19 Nisan 1995'te patlayan güçlü bir bomba 168 kişiyi öldürdü. Körfez Savaşı gazisi Timothy McVeigh saldırıdan suçlu bulundu. Bombalama hükümetin Waco kuşatması sırasındaki tutumuna sert bir tepkiydi.

BM tarafından tespit edilen bir güvenli bölge olan Srebrenitsa'ya 10 Temmuz 1995'te Bosnalı Sırplar girerek "etnik temizlik" uyguladı. Aralık ayında Bosna, Sırbistan ve Hırvatistan Paris'te üç yıllık savaşı sona erdiren Dayton Antlaşmasını imzaladı.

Kronolojik özet

  • 1 Ocak 1993 / Ortak Pazar Avrupa'da uygulamaya girdi
  • 1 Ocak 1993 / Slovakya ve Çek Cumhuriyeti Çekoslovakya'nın yerini aldı
  • 1 Mart 1993 / BM uçakları savaş felaketinden ıstırap çeken Bosna anklavlarına havadan ihtiyaç malzemesi attı
  • 12 Mart 1993 / Hindistan'ın finans başkenti Mumbai'de bombalama olayları
  • 13 Haziran 1993 / Prens Sihanuk Kamboçya'nın devlet başkanı oldu
  • 1 Ağustos 1993 / Orta batı ABD'nin kayıtlı tarihinde bilinen en kötü taşkını yaşandı
  • 13 Eylül 1993 / İsrail başbakanı Yitzhak Rabin ve FKÖ lideri Yaser Arafat Oslu mutabakatlarını imzaladı
  • 4 Ekim 1993 / Rus Parlamentosunun Yeltsin'in emriyle kuşatılması sona erdi
  • 7 Ekim 1993 / Tori Morrison Nobel edebiyat ödülünü kazanan ilk siyah kadın oldu
  • 20 Ekim 1993 / Pakistan Benazir Bhutto'yu (1953-2007) başbakan olarak seçti
  • 9 Kasım 1993 / Bosna Savaşı sırasında Hırvat ateşi Mostar Köprüsünü yıktı
  • 15 Aralık 1993 / Kuzey İrlanda ve Britanya Barış Bildirgesini imzaladı
  • 22 Aralık 1993 / Aborijinler Avustralya Parlamentosunun Yerli Mülk Yasasını (yerlilerin hak iddiasında bulunması) kabul etmesini kutladı
  • 18 Ocak 1994 / Depremler Los Angeles'ı salladı
  • 5 Şubat 1994 / Saraybosna'da kan gölü
  • 25 Şubat 1994 / Yahudi köktenciler El Halil'de ibadet eden 30 Filistinliyi öldürdü
  • 28 Mart 1994 / Zulular ve ANC destekçiler Güney Afrika'da çatştı
  • 28 Mart 1994 / Silvio Berlusconi İtalya başbakanı oldu
  • 28 Mart 1994 / Absürt tiyatro oyun yazarı Eugene Ionescu'nun ölümü (d. 1912)
  • 21 Nisan 1994 / Kızıl Haç Ruanda soykırımında 100.000 kişinin öldürüldüğünü açıkladı
  • 22 Nisan 1994 / ABD eski başkanı Richard Nixon'un ölümü (d. 1913)
  • 1 Mayıs 1994 / Formula 1 şampiyonu Aytron Senna (d. 1960) İtalya'da yaşamına mal olan bir kaza geçirdi
  • 6 Mayıs 1994 / Başkan Mitterrand ve Kraliçe Elizabeth Manş tünelini açtı
  • 10 Mayıs 1994 / Nelson Mandela Güney Afrika'nın ilk siyah devlet başkanı oldu
  • 27 Mayıs 1994 / Rus yazar Aleksander Soljenitsin'in sürgünü sona erdi
  • 1 Temmuz 1994 / Yaser Arafat'ın sürgün hayatı sona erdi ve Gazze'ye döndü
  • 14 Ağustos 1994 / Dünyanın en çok aranan teröristi Çakal Carlos yakalandı
  • 31 Ağustos 1994 / IRA ateşkes ilan etti
  • 19 Eylül 1994 / ABD deniz piyadeleri Haiti'yi silah kullanmadan işgal etti
  • 28 Eylül 1994 / Baltık Denizinde Estonia feribot felaketi
  • 29 Kasım 1994 / Ayetullah Muhammed Ali Araki'nin ölümü (d. 1894)
  • 11 Aralık 1994 / Rus birlikleri Çeçenistan'a hücum etti
  • 19 Aralık 1994 / Bosna'da ateşkes ilan edildi
  • 17 Ocak 1995 / Deprem Japonya'da Kobe şehrini vurdu
  • 22 Ocak 1995 / Kennedy ailesinin büyüğü Rose Kennedy'nin ölümü (d. 1890)
  • 14 Şubat 1995 / Taliban Afganistan'ın başkenti Kabil'i ele geçirmeye doğru ilerledi
  • 19 Nisan 1995 / Oklahoma City'de güçlü bir bombalı saldırı gerçekleşti
  • Mayıs 1995 / Ebola virüsü Zaire'de hızla yayıldı
  • 10 Temmuz 1995 / Bosnalı Sırplar Srebrenista'yı ele geçirdi
  • 4 Kasım 1995 / İsrail başbakanı Yitzhak Rabin'in öldürülmesi (d. 1922)
  • 14 Aralık 1995 / Dayton Barış Antlaşması Paris'te imzalandı; Bosna Savaşı sona erdi