Dünya tarihi /1996-97-98-99/ Prenses Diana'nın ölümü, Hindistan ve Pakistan'da nükleer testler, Hong Kong'un Çin'e iadesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz altmış birinci bölümü

Bilbao şehrinde bulunan müze ABD'li mimar Frank Gehry tarafından tasarlandı ve 17 Ekim 1997'de açıldı

Çeçen isyancılarının lideri Salman Raduyev 6 Mart 1996'da vuruldu ve öldüğü bildirildi (aslında sağlık tedavisi için yurt dışına gitmişti). Rusya ve Çeçenistan arasında 31 Ağustosta ateşkes imzalandı (bkz. 1994)

Romanya seçimleri Romanya Demokratik Konvansiyonu tarafından kazanıldı ve 48 yıl süren komünist idareyi sona erdirdi.

27 Eylülde Taliban isyancılarının Kabil'i ele geçirmesiyle Afganistan'ta iç savaş başladı ve savaştan harap olmuş yüzlerce insanı kentten kaçmak zorunda bıraktı.

Kürt iç savaşı devam etti ve Irak ABD yönetimindeki askerler tarafından korunan Kürt "güvenli bölgesindeki" bir şehri ele geçirdi. Buna karşılık Amerika "Çöl Darbesi Harekatını" başlatarak askeri Irak hedeflerine füze saldırıları düzenledi.

IRA (İrlanda Cumhuriyet Ordusu) Doğu Londra'nın Dockland bölgesinde iki tarafın Kuzey İrlanda'nın siyasi sorunlarına çözüm bulmalarına imkan vermeye çalışmış olan 17 aylık ateşkesi sona erdirerek bir bomba patlattı (bkz. 1994)

ABD başkanı Bill Clinton 6 Kasım 1996'da bir dönem daha görevde kalmasını sağlayan seçimleri kazandı. Clinton 12 Aralık 1996'da kabinesini yeniledi. Madeleine Albright Amerika'nın ilk kadın dışişleri bakanı oldu.

Koyun Dolly 5 Temmuz 1996'da İskoçya'nın Edinburgh şehrinde doğmasıyla bilimi bilim-kurguyla buluşturdu. Dolly bir yetişkin hücresinden klonlanan ilk memeli oldu.

Prenses Diana'nın ölümü, Hong Kong Çin'e veriliyor

Prenses Diana'nın kazası bazı kesimler için gizemini korumakta
Prenses Diana'nın kazası bazı kesimler için gizemini korumakta

Zaire'de (günümüzde Kongo) şiddet Ruanda'daki iç savaştan kaçarak sığınan Hutu mültecilerinin ıstıraplarını artırarak Şubat 1997'de yoğunluk kazandı. Başlıca Tutsilerden oluşan isyancı askerler nisan ayında Doğu mültecilerinin ürkütücü koşullarda yaşadıkları Zaire'deki kampları kapattı. Binlerce kişi katledildi. Zaire hükümeti 3 Nisan 1997'de çöktü ve Etienne Tshisekedi (d. 1932) yeni hükümetin başbakanı oldu. Şiddetin tırmanmasıyla 56.000 Zaireli Tanzanya'ya kaçtı.

Arnavutluk mart ve nisan aylarında hukuk ve kamu düzeninin çökmesiyle anarşi içine girdi. Hükümete başkaldıranlar Tirana'ya yaklaştıklarında Başkan Sali Berişa'ya sadık kalan güçler silah ve cephane depolarını açarak sivilleri silahlandırdı. Sonuçta bir kaos ortamı oluştu ve yabancılar ülkeden ayrılmak zorunda kaldı.

Hong Kong 150 yıl süren Britanya yönetiminden sonra 1 Temmuz 1997'de Çin makamlarına iade edildi. Yeni idareci Tung Chee Hwa "bir ülke, iki sistem" formülüne dayalı, Hong Kong'un Asya'nın kapitalist merkezi olma rolünü koruyan bir siyaset oluşturdu.

Galler Prensesi Diana 31 Ağustos 1997'de Paris'teki bir alt geçitte geçirdiği kaza sonucu hayatını kaybetti. Ölümüne ilişkin haberler tüm dünyada benzeri görülmemiş bir yas yarattı.

Irak ekim ayında BM silah denetçilerine ülkeye giriş izni vermedi. Denetçiler 1991 Körfez Savaşının ertesinde Irak'ın nükleer, biyolojik ve kimyasal silah depolarını imha etme yetkisiyle gönderilmişlerdi. Bu hareketin yarattığı diplomatik kriz Rusya'nın ayarladığı bir uzlaşmayla hafifletildi.

Kyoto Protokolü, Monica Lewinsky skandalı

Bill Clinton Beyaz Saray'da stajyer Monica Lewinsky ile 1996'da seçilmesinden sonra kucaklaşıyor
Bill Clinton Beyaz Saray'da stajyer Monica Lewinsky ile 1996'da seçilmesinden sonra kucaklaşıyor

Japonya'da 11 Aralık 1997'de Kyoto Protokolü imzalandı. Protokol sanayileşmiş ülkelere küresel ısınmayla mücadele amacıyla başlıca karbondioksitten oluşan sera gazlarını azaltma yükümlülüğü getirdi.

1912 yılında batan ünlü yolcu gemisinin kötü sonuçlanan seyahatı hakkındaki Titanik filmi aralık ayında gösterime girdi. O döneme kadar yapılan en pahalı film olan Titanik aynı zamanda 1.8 milyar dolar hasılatla en çok gelir getiren film oldu. Ayrıca 11 Akademi Ödülü (Oscar) kazandı.

1998 yılında ABD başkanı Bill Clinton Ocak ayında Beyaz Saray eski stajyeri Monica Lewinsky'le ilişkisinin yol açtığı bir skandalın odak noktası oldu. Clinton'ın adı zaten bir cinsel taciz olayına karışmıştı ve bağımsız hukukçu Keneth Star tarafından soruşturulmaktaydı. Başkan ilişkiyi reddetti. Aralık ayında ABD tarihinde yargılanan ikinci (Andrew Johnson birinci başkandı) başkan oldu. Clinton büyük jüri önünde zina işlemekle suçlandı, ancak ertesi yıl "aklandı".

Yıkıcı bir deprem 4 Şubat 1998'de Kuzey Afganistan'ı vurdu. Deprem 4000 kişinin ölümüne yol açtı ve 30.000 kişiyi evsiz bıraktı.

Kutsal Cuma Antlaşması 10 Nisan 1998'de imzalandı. Antlaşma Kuzey İrlanda barış sürecinde önemli bir açılımı temsil etti. Kuzey İrlanda ve İrlanda Cumhuriyetinde 22 Mayısta düzenlenen bir referandum büyük çoğunlukla mutabakatın lehine sonuç vermişti.

Hindistan ve Pakistan'ın nükleer gücü, Çöl Tilkisi Harekâtı

Hindistan sonra misilleme olarak Pakistan'ın gerçekleştirdiği testlerden bir video

Kamboçya Khmer Rouge örgütünün eski lideri Pol Pot (bkz. 1978) 15 Nisan 1998'de öldü. Khmer Rouge kendisini liderlikten indirmiş ve 1997'de ömür boyu hapse mahkum etmişti.

Eritre ve Etiyopya sınır çatışmaları mayıs ayında tam bir savaşa dönüştü. Dünyanın en fakir ülkeleri arasında bulunan bu iki ülke gelişmiş silahlar için milyonlar harcadı.

Hindistan ve Pakistan bu yıl nükleer güce sahip oldu. Hindistan 12 Mayısta Pakistan sınırı yakınında yeraltı nükleer patlamaları gerçekleştirdi; Pakistan 28 Mayısta kendi testlerini gerçekleştirerek karşılık verdi.

Japonya 12 Haziran 1998'de resmi olarak ekonomik durgunluğa girdi. Japon ekonomisi 12 yıldan beri ilk kez küçülmüştü. Haber uluslararası borsalarda düşüşe yol açtı.

ABD füzeleri ay başında Tanzanya ve Kenya'daki ABD büyükelçiliklerinin bombalanmasına karşılık olarak Afganistan ve Sudan'da hedefleri vurdu. Amerika hedeflerinden birinin radikal İslamcı örgüt El Kaide'nin lideri Usama Bin Ladin olduğunu söyledi.

Eski Şili diktatörü General Pinochet'nin İspanyol vatandaşlarına eziyet ettiğini iddia eden İspanya adına polis tarafından tutuklandı. Pinochet sınırdışı edilemeyecek kadar hasta kabul edildi ve 2000 yılında serbest bırakıldı.

Saddam Hüseyin 1 Mayıs 1998'de BM Güvenlik Konseyi'ne açık bir mektup yazarak Irak'a karşı yaptırımlar kaldırılmadığı takdirde "ağır sonuçların" meydana geleceği hakkında tehditte bulundu. BM silah denetçilerinin Irak'taki silah depolarını denetleme çabaları Iraklıların işbirliği yapmayı reddetmesiyle 16 Aralık 1982'de sona erdirildi. ABD ve İngiltere'nin Çöl Tilkisi Harekâtı olarak bilinen hava saldırıları bundan birkaç saat sonra başladı.

Avrupa'da tek para birimi, Sırpların Arnavut katliamı

Euro para biriminin kullanıma sunulduğu gün yapılan röportaj

Avrupa'nın tek para birimi Euro 1 Ocak 1999'da kullanıma girdi. Avrupa Birliği üyesi 11 devlet, 2002 yılında tüm bölgede geçerli olacak avroyu kabul etmeye karar verdi.

Uluslararası topluluk başkan Slobodan Miloseviç'i Sırplar tarafından öldürüldüğü anlaşılan 45 Arnavutun bulunmasıyla etnik temizlik yapmakla suçladı. Kosova barış görüşmeleri 22 Şubat 1999'da anlaşmaya varılamadan sona erdi ve bir hafta sonra NATO güçleri Yugoslavya'nın bombalanmasını hızlandıracaklarını açıkladı. Arnavutların Sırp güçleri tarafından temizlenmesi arttı ve yarım milyon Arnavut Kosova'dan kaçtı. Miloseviç 9 Temmuz 1999'da aralıksız süren NATO bombalaması karşısında birliklerini çekmeye karar verdi.

Thabo Mbeki 2 Haziranda Güney Afrika devlet başkanlığı seçimlerini kazanarak Nelson Mandela'nın yerini aldı. HIV/AIDS'in korkunç etkileri dahil büyük ekonomik ve sosyal sınamalarla karşı karşıya kaldı.

Güneydoğu Asya'da yer alan Doğu Timor eylül ayında kamu düzeninin bütünüyle çökmesi nedeniyle uluslararası birliklerin müdahalesini istedi. Bu isten Endonezya'dan bağımsızlık sonucunun alındığı referandum ertesinde yapıldı. Bağımsızlığa karşı olan Endonezya ordusunun desteklediği Timor isyancıları tahminen 1400 Timorluyu öldürmüş ve 300.000 kişi komşu Batı Timor'a kaçmak zorunda kalmıştı.

Pakistan 12 Ekim 1999'da yapılan bir askeri darbeyle "baş idareci" rolünü alan General Perwez Müşerref'i (d. 1943) iktidara getirdi. Uluslararası topluluk darbeyi kınadı ve birçok ülke Pakistan'a karşı yaptırım uyguladı.

Dünya Ticaret Örgütü (WTO) yılın ilerleyen döneminde ABD'nin Seattle kentinde çevre politikaları ve küreselleşme karşı göstericilerin aksattığı bir konferans düzenledi. Göstericiler dağıtılmadan önce polisle çatışmaya girdi.

NASA, Mars Polar Lander ile Mars atmosferine planlanan girişinden kısa süre önce teması yitirdi. Misyonun başarısızlığı bilgisayar programının hatasıyla açıklandı.

Makao, 442 yıl Portekiz idaresinde kaldıktan sonra 20 Aralık 1999'da Portekiz egemenliğinden Çin egemenliğine geçti. Mako Asya'da kalan son koloni devletiydi. Bankacı Edmond Ho Hau-wah (d. 1955) yeni devletin başına geçti.

Kronolojik özet

  • 2 Ocak 1996 / ABD birlikleri BM barışı koruma misyonu bünyesinde Bosna'ya girdi
  • 10 Şubat 1996 / Londra'da IRA tarafından gerçekleştirilen Dockland bombalaması ateşkese zarar verdi
  • 23 Haziran 1996 / Yunan devlet adamı Andreas Papandreu'nun ölümü (d. 1919)
  • 5 Temmuz 1996 / Yetişkin DNA'sından klonlanan Dolly adlı kuzunun doğumuyla sağlanan bilimsel atılım
  • 19 Temmuz-4 Ağustos 1996 / Georgia'nın Atlanta şehri Yaz Olimpiyatlarına ev sahipliği yaptı
  • 27 Eylül 1996 / Taliban Afgan başkenti Kabil'i ele geçirdi
  • 3 Kasım 1996 / Romanya'da komünist idare sona erdi
  • 19 Şubat 1997 / Çin lideri Deng Xiaoping'in ölümü (d. 1904)
  • 13 Mart 1997 / Arnavutluk başkenti Tirana sokaklarında karışıklıklar
  • 3 Nisan 1997 / Zaire (günümüzde Kongo) hükümeti çöktü
  • 20 Haziran 1997 / Yazar J. K. Rowling'in Harry Potter ve Felsefe Taşı adlı kitabı yayınlandı
  • 25 Haziran 1997 / Deniz altı araştırmacısı Jacques Cousteau'nun ölümü (d. 1910)
  • 1 Temmuz 1997 / Hong Kong 150 yıllık İngiliz yönetiminin ardından resmi olarak Çin'e geri döndü
  • 31 Ağustos 1997 / Galler Prensesi Diana (d. 1961) araba kazasında öldü
  • 29 Ekim 1997 / Irak BM silah denetçilerini engelledi; Körfezde gerilim arttı
  • 17 Kasım 1997 / Luksor Krallar Vadisindeki Hatshepsut'un mezarında turistler İslamcı köktenciler tarafından silahla tarandı
  • 4 Aralık 1997 / Yüzün üzerinde ülke kara mayınlarının kullanımını yasakladı
  • 11 Aralık 1997 / Japonya'nın Kyoto şehrinde küresel ısınmayla mücadele için Kyoto Protokolü hazırlandı
  • 10 Nisan 1998 / Kuzey İrlanda barış sürecinin parçası olarak Kutsal Cuma Antlaşmasını imzaladı
  • 15 Nisan 1998 / Khmer Rouge'un eski lideri Pol Pot'un ölümü (d. 1928)
  • 14 Mayıs 1998 / ABD'li şarkıcı ve aktör Frank Sinatra'nın ölümü (d. 1951)
  • 29 Mayıs 1998 / Pakistan Hindistan'ın 12 Mayıstaki nükleer deneylerine cevap olarak beş nükleer bomba denemesi gerçekleştirdi
  • 12 Haziran 1998 / Japonya ekonomik durgunluğa girdiğini açıkladı
  • 1 Temmuz 1998 / David Trimble Kuzey İrlanda'nın yeni meclisinin birinci bakanı seçildi
  • 8 Ağustos 1998 / Afrika'da iki ABD büyükelçiliği bombalandı
  • 21 Eylül 1998 / Başkan Clinton'ın jüri karşısındaki ifadesi televizyonda yayınlandı
  • 24 Eylül 1998 / İran Salman Rüşdi'ye karşı fetvayı kaldırdı
  • 17 Ekim 1998 / Şilili General Augusto Pinochet Londra'da tutuklandı
  • 29 Ekim 1998 / İngiliz şair Ted Hughes öldü (d. 1930)
  • 17 Aralık 1998 / Britanya ve ABD'nin Irak'a karşı hava saldırılarıyla Körfez Savaşı başladı
  • 1 Ocak 1999 / Euro Avrupa Birliğinde kullanılmaya başlandı
  • 17 Ocak 1999 / Kosova'nın Racak şehrindeki Arnavutların Sırplar tarafından en ağır katliamı
  • 12 Şubat 1999 / Başkan Clinton ABD senatosu tarafından aklandı
  • 17 Nisan 1999 / Mülteciler Sırp etnik temizliğinden korkarak Kosova'dan kaçtı
  • 2 Haziran 1999 / Thabo Mbeki Güney Afrika devlet başkanı oldu
  • 11 Ağustos 1999 / Tam güneş tutulması
  • 20 Eylül 1999 / Doğu Timor uluslararası topluma yardım çağrısında bulundu
  • 12 Ekim 1999 / General Müşerref Pakistan'da askeri darbeyle yönetime el koydu
  • 20 Aralık 1999 / Makao Portekiz hakimiyetinden sonra Çin'e döndü