Dünya tarihi /2000-2001/ Dot-com balonu, 11 Eylül saldırıları, Wikipedia açılıyor, İnsan Genom Projesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yüz altmış ikinci bölümü

BM Lahey Savaş Suçları Divanı Bosnalı beş Hırvat milisini Bosna Savaşı sırasında (1992-95) Bosna'daki Müslüman bir köyün tüm sakinlerini 1993'te ortadan kaldıran seri cinayetler nedeniye Ocak 2000'de 25 yıl hapse mahkum etti.

Eylül seçimlerinde usulsüzlüklerin yol açtığı öfkenin ardından 5 Ekim 2000'de Belgrat'taki parlamento binasını bulzoder kullanarak basan Sırp muhalefeti taraftarları Vojislav Kostunica'yı yeni devlet başkanı ilan etti. Başkan Miloseviç ertesi gün istifasını verdi.

Danimarka ve İsveç 1991'de iki ülkeyi bağlayacak bir köprü inşa etmeye karar vermişti. Danimarka başkenti Kopenhag ile İsveç Limanı Malmö'yü birleştiren 16 kilometre uzunluğundaki Oresund bağlantısı 2000'de açıldı.

Tüm dünya borsaları internet şirketlerinin iflası ve internet merkezli firmalara spekülatif yatırımların yol açtığı dot-com balonunun patlamasıyla Mart 2000'de çöktü.

Uluslararası Uzay İstasyonuna ilk mürettebat NASA astronotu Bill Shephard'ın komutasında Kasım 2000'de vardı.

İsrail yıllar süren işgalin ardından Güney Lübnan'dan çekileceğini 22 Mayısta duyurdu.

Kuzey ve Güney Kore yarımadanın 1945'te bölünmesinden sonra ilk zirve toplantılarını haziranda gerçekleştirdi. Güney Kore devlet başkanı Kim Dae-Jung çabaları nedeniyle Nobel Barış Ödülü aldı.

Tanrının On Emreninin Geri Getirilmesi adıyla bilinen bir Uganda kültünün 800 müridi mart ayında kiliselerinde öldü. Kitlesel intihar olup olmadığı veya kült liderleri tarafından öldürülüp öldürülmedikleri açıklık kazanmadı.

2000 yılı bir dizi terörist bombasının patladığı Filipinlerde kanlı biçimde sona erdi. Aynı gün kullanan milli bayram nedeniyle Rizal Günü bombalamaları adı verildi.

11 Eylül saldırıları, Enron'un çöküşü ve iflası

Makedonya Cumhuriyeti eşit hak talebinde bulunan Arnavutların hükümet güçleriyle çarpışması nedeniyle savaşın eşiğine geldi. NATO Ağustos 2001'de bu eski Yugoslav cumhuriyetine barış gücü göndereceğini açıkladı.

ABD 11 Eylülde 19 El Kaide teröristinin dört uçağı kaçırmalarıyla benzeri görülmemiş bir terör günü yaşadı. İki uçak Dünya Ticaret Merkezinin iki kulelerine uçarak çarparken bir diğeri de Pentagon'a çarptı. Dördüncü uçak ise Pittsburgh yakınlarında bir araziye düştü. Yaklaşık 3000 kişi hayatını kaybetti. Bu olaylar Amerika'yı ve dünyayı derin bir şokta bıraktı. 9/11 olarak bilinen bu olayların yıkıcı etkisi ABD başkanı Bush'u "teröre karşı savaş" ilan etmeye itti. NATO saldırılardan sonra aynı gün toplanarak Soğuk Savaş zamanında kalma, bir devletin uğradığı saldırının tüm devletlere yapılmış sayılacağı hükmünden hareketle desteğini sundu.

9/11 olayında bir hafta sonra çeşitli haber ajanslarına ve iki Demokrat parti senatörüne antraks içeren mektuplar gönderildi. Beş kişi yaşamını yitirdi ve 17 kişiye virüs bulaştı. Şüpheli kişi intihar etti.

Ekim 2001'de ABD ve Britanya kökten İslamcı örgüt lideri Usama Bin Ladin'in (1957-2011) saklandığına inanılan Afganistan'daki hedeflere saldırılar başlattı. "Kalıcı Özgürlük Harekatı" Taliban rejimini ortadan kaldırmak ver yerine demokratik bir hükümet getirmek amacını güttü.

Dünyanın birçok bölgesi 9/11 saldırılarından sonra durgunluğu girdi ve iş adamları topluluğundan birçok kişi ölen meslektaşlarının yasını tutmaktaydı. Ekonomik sorunlar Amerikan enerji ticaret şirketi Enron'un Aralık 2001'de dünyanın en büyük şirketi iflasıyla çöküşü neticesinde arttı.

İnsan Genom Projesi, Wikipedia kuruluyor

Aralık ayında Arjantin mali açıdan yıkıldı. Hükümet dış borçların ödeyemeyeceğini ve hükümet harcamalarını kesintiye uğratacağını ila etti.

Diğer bir terörist saldırı girişimi yıl sonuna doğru meydana geldi. Paris'ten Miami'ye uçan İngiliz vatandaşı Richard Reid ayakkabasından çıkan bir fitili ateşlemeye çalışırken yakalandı. Köktendinci bir İslamcı ve El Kaide destekçisi olan Reid ömür boyu hapse mahkum edildi.

El Kaide kaynaklı terörist tehlike sahnenin merkezine yerleşirken İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) tarihi bir açıklama yaptı. 23 Ekim 2001'de silahsızlanmaya başladığını ve silahlarından bazılarını "kullanım dışı" bıraktığını açıkladı.

24 Ocak 2001'de Hindistan'ın Gucerat eyaleti Richter ölçeğine göre 7.9 şiddetinde bir depremle sarsıldı. 20.000'den fazla kişi öldü ve 40.000'e yakın ev yıkıldı.

Özgür internet ansiklopedisi "Wikipedia" 15 Ocak 2001'de Jimmy Wales ve Larry Sanger tarafından başlatıldı. Yıl sonunda 18 dilde 20.000'den fazla madde toplanmıştı. Maddeler gönüllüler tarafından yazılıp isteyen herkes tarafından gözden geçirilmekte.

İnsan Genom Projesi (HGP) insan vücudundaki tüm genleri tanımlamayı hedeflemektedir. HGP Şubat 2001'de ilk taslağını yayımladı: İnsan genom yapısında bulunan üç milyar baz çiftinin yüzde 90 oranında tamamlanmış dizilimi.

ABD teknoloji şirketi Apple 23 Ekim 2001'de piyasaya sunulan yeni dijital müzik çalar iPod konusunda büyük beklentiler vardı. Cihaz yüzlerce müzik parçasını hafızasına alabilmesine karşın şaşılacak kadar ufak boyutlardaydı.

Kronolojik özet

  • 10 Mart 2000 / Dot-com çıkışı çöküşten zirve noktasına ulaştı
  • 24 Mayıs 2000 / İsrail Güney Lübnan'dan çekileceğini açıkladı
  • 12-14 Haziran 2000 / Kuzey ve Güney Kore arasında görüşmeler
  • 25 Temmuz 2000 / Air France 4590 sefer sayılı Concorde uçağı düştü tüm yolcular yaşamını yitirdi
  • 5 Ağustos 2000 / İngiliz aktör Sir Alex Guinnes'in ölümü (d. 1914)
  • 12 Ağustos 2000 / Rus denizaltısı Kursk'un torpidosunun patlamasıyla olması ve 118 kişilik mürettebatın ölümü
  • 5 Ekim 2000 / Belgrat'ta buldozer devrimi
  • 6 Ekim 2000 / Slobodan Miloseviç Yugoslav devlet başkanlığından istifa etti
  • 30 Aralık 2000 / Filipinler'de Rizal Günü bombalamaları
  • 15 Ocak 2001 / Açık online ansiklopedi Wikipedia faaliyete geçti
  • 16 Ocak 2001 / Kongo devlet başkanı Laurent Kabile öldürüldü
  • 20 Ocak 2001 / George W. Bush ABD başkanı olarak göreve başladı
  • 26 Ocak 2001 / Hindistan'ın Gujarat şehri depremle sarsıldı
  • 31 Ocak 2001 / Libyalı Abdelbaset al-Magrebi 1988 Lockerbie bombalaması olayından suçlu bulundu
  • 15 Şubat 2001 / İnsan genom dizini açığa çıkartıldı
  • Mart 2001 / Tüm dünyada ekonomik durgunluk başladı
  • Mart 2001 / Bamyan Buda heykelleri Taliban tarafından tahrip edildi
  • 4 Mart 2001 / Gerçek IRA bombası Londra'da BBC TV stüdyolarını sarstı
  • 23 Mart 2001 / Rus MİR uzay istasyonu kullanım dışı bırakıldı
  • 1 Nisan 2001 / Eşcinsel evlilik Hollanda'da yasal hale geldi
  • 1 Nisan 2001 / Slobodan Miloseviç polise teslim oldu
  • 1 Haziran 2001 / Nepal prensi Dipendra ailesini öldürdü
  • 7 Haziran 2001 / Tony Blair İngiltere'de tekrar başbakan seçildi
  • 11 Haziran 2001 / Timothy McVeigh Oklahoma City bombalamalarından ötürü aldığı cezayla asılarak öldürüldü
  • 21 Haziran 2001 / Blues müzisyeni John Lee Hooker öldü (d. 1917)
  • 9 Eylül 2001 / Afgan savaçısı ve milli kahraman Ahmed Şah Mesud'un ölümü
  • 11 Eylül 2001 / New York ve Washington'da terör saldırıları
  • 20 Eylül 2001 / Başkan Bush "teröre karşı savaş" ilan etti
  • 21 Eylül 2001 / Fransa'nın Toulouse şehrinde AZF kimya fabrikasında patlama
  • 7 Ekim 2001 / 9/11 saldırısına karşılık olarak Afganistan'da savaş
  • 23 Ekim 2001 / IRA silahsızlanacağını açıkladı
  • 23 Ekim 2001 / Apple iPod'u piyasaya sürdü
  • 12 Kasım 2001 / Amerikan Havayolları 587 sayılı uçağı New York'un Queens bölgesi yakınlarında düştü
  • 2 Aralık 2001 / ABD enerji şirketi Enron iflas başvurusunda bulundu
  • Aralık 2001 / Arjantin'de ekonomik kriz
  • 9 Aralık 2001 / Afgan Taliban rejimi yıkıldı
  • 11 Aralık 2001 / Çin Dünya Ticaret Örgütüne katıldı
  • 20 Aralık 2001 / Arjantin devlet başkanı Fernando de la Rua görevden ayrılmak zorunda kaldı
  • 22 Aralık 2001 / "Ayakkabı bombacısı" uçağı havaya uçurmaya çalıştı