Kategoriler
Bilim & İnsan

Şarbon | Belirtiler, türleri, tedavi ve ölüm oranı

Abone Ol 

Şarbon, spor oluşturan Bacillus anthracis'in neden olduğu potansiyel ölümcül bir enfeksiyonun adıdır. Bakteriler toprakta yaygındır ve hareketsiz sporlar olarak var oldukları yerde 48 yıl kadar yaşayabilir. Mikroskop altında bakıldığında canlı bakteriler büyük çubuk şeklindedir.

Bakterilere maruz kalmak ile enfekte olmakla aynı şey değildir. Tüm bakterilerde olduğu gibi, bir enfeksiyonun gelişmesi zaman alır, bu da hastalıkların önlenmesi ve tedavisi için bir fırsat süreci sunar. Şarbon ölümcüldür çünkü bakteri toksin salgılar. Toksemi, yeterli bakteri oluştuğunda ortaya çıkar.

Şarbon esas olarak hayvancılık sektörünü etkilese de insanların enfeksiyonu etkilenen hayvanlarla doğrudan veya dolaylı temastan alması mümkündür. Sporları teneffüs ederek veya doğrudan bir enjeksiyonla ya da açık yaradan vücuda giren bakterilerden enfekte olmak da mümkündür. Şarbonun insandan insana bulaştığı doğrulanmamış olsa da, cilt lezyonlarıyla temasın bakterileri bulaştırması mümkündür. Bununla birlikte, genellikle, insanlarda şarbonun bulaşıcı bir hastalık olduğu düşünülmemektedir.

Şarbon enfeksiyonu ve semptomları

şarbon çiğ et
Fazla pişirilen et kanserojen etki yaratır. Az pişirilmesi de bakterilerin önünü açacaktır

Şarbon enfeksiyonunun dört farklı bulaşma yolu vardır. Enfeksiyon belirtileri bu maruz kalmaların türüne bağlıdır. Şarbon inhalasyonundan semptomların ortaya çıkması haftalar sürebilirken, diğer yollardan belirti ve semptomlar genellikle temastan sonraki bir gün ila bir hafta içinde gelişir.

Kutanöz şarbon

Şarbona yakalanmanın en yaygın yolu, bakterileri veya sporları derideki kesik veya açık bir yara yoluyla vücuda sokmaktır. Bu şarbon formu tedavi edilmesi şartıyla nadiren öldürücüdür. Çoğu toprakta şarbon bulunur, enfeksiyon ise enfekte hayvanlara veya derilerine dokunmaktan kaynaklanır.

İLGİLİ:  İspanyol gribi nedir? Tarihin en büyük virüs salgınının gerçekleri

Enfeksiyon belirtileri, bir böcek veya örümcek ısırığına benzeyebilen kaşıntılı, şişmiş bir yumru ile başlar. Yumru sonunda siyah bir nokta (eschar olarak adlandırılır) olarak ağrısız bir yara olur. Boğaz çevresindeki dokuda ve lenf düğümlerinde şişme olabilir.

Gastrointestinal şarbon

Gastrointestinal şarbon, enfekte bir hayvanın az pişmiş eti yenildiğinde bulaşır. Semptomlar baş ağrısı, bulantı, kusma, ateş, karın ağrısı ve iştahsızlıktır. Bunlar boğaz ağrısına, boğazın şişmesine, yutma güçlüğüne ve kanlı ishale ilerleyebilir. Bu şarbon formu nadirdir.

İnhalasyon şarbonu

İnhalasyon şarbonu, pulmoner şarbon olarak da bilinir. Şarbon sporlarının solunmasıyla bulaşır. Şarbon bulaşma yollarının tüm formlarından tedavi edilmesi en zor ve en ölümcül olanıdır.

İlk belirtiler, yorgunluk, kas ağrıları, hafif ateş ve boğaz ağrısı gibi grip benzeri hastalıklardır. Enfeksiyon ilerledikçe, semptomlar bulantı, ağrılı yutma, göğüs rahatsızlığı, yüksek ateş, nefes almada zorluk, kanlı öksürük ve menenjit içerebilir.

Enjeksiyon şarbonu

Enjeksiyon şarbonu, bakteri veya sporlar doğrudan vücuda enjekte edildiğinde ortaya çıkar. İskoçya'da enjeksiyon şarbon vakaları bilinmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde henüz enjeksiyon şarbonu bildirilmemiştir.

Semptomlar enjeksiyon bölgesinde kızarıklık ve şişmeyi içerir. Enjeksiyon bölgesi kırmızıdan siyaha değişerek bir apse oluşturabilir. Enfeksiyon organ yetmezliğine, menenjit ve şoka yol açabilir.

Biyoterörizm silahı olarak şarbon

2000'li yılların başında senatörlere sıklıkla şarbon saldırıları denenmişti
2000'li yılların başında senatörlere sıklıkla şarbon saldırıları denenmişti

Ölü hayvanlara dokunmaktan veya az pişmiş et yemekten şarbona yakalanmak mümkün olsa da, çoğu insan biyolojik bir silah olarak potansiyel kullanımından endişe duyuyor.

İLGİLİ:  Registry Doctor virüsü nasıl temizlenir? / Trojan.Clicker

2001'de, Amerika Birleşik Devletleri'nde şarbon sporları posta yoluyla gönderildiğinde 22 kişiye şarbon bulaştı. Enfekte insanların beşi enfeksiyondan öldü. ABD posta servisi şimdi büyük dağıtım merkezlerinde şarbon DNA'sını test ediyor.

ABD ve Sovyetler Birliği silaha dönüştürülmüş şarbon envanterini imha etmeyi kabul etse de, muhtemelen diğer ülkelerde kullanılmaya devam ediyor. ABD ve Sovyet'in biyo-silah üretimini sona erdirme anlaşması 1972'de imzalandı, ancak 1979'da Sverdlovsk, Rusya'da bir milyondan fazla insan çevredeki bir silah kompleksinden sızan şarbona maruz kaldı.

Şarbon biyoterörizmi bir tehdit olmaya devam ederken, bakterileri tespit etme ve tedavi etme yeteneğinin artması, enfeksiyonun önlenmesini daha muhtemel hale getirdi.

Şarbon tanı ve tedavisi

Şarbonun enfekte ettiği bölgelerde tipik olarak siyah kuru bir nokta oluşur
Şarbonun enfekte ettiği bölgelerde tipik olarak siyah kuru bir nokta oluşur

Şarbon belirtileriniz varsa veya bakterilere maruz kaldığınızı düşünmek için nedeniniz varsa, profesyonel tıbbi yardım almalısınız. Şarbona maruz kaldığınızı kesin olarak biliyorsanız, acil servise gitmelisiniz. Diğer türlü, şarbon semptomlarının pnömoni veya grip semptomlarına benzediğini unutmayın.

Şarbon tanısı koymak için doktorunuz grip ve zatürreyi dışlayacaktır. Bu testler negatifse, sonraki testler enfeksiyonun türüne ve semptomlara bağlı olacaktır. Testler cilt testi, bakterileri veya antikorları aramak için kan testi, göğüs röntgeni veya BT taraması (inhalasyon şarbonu için), lomber ponksiyon veya omurilik sıvısı (şarbon menenjiti için) veya bir dışkı örneğini içerebilir ( gastrointestinal şarbon için).

Şarbon enfeksiyonu genellikle doksisiklin (örn., Monodoks, Vibramycin) veya siprofloksasin (Cipro) gibi oral antibiyotiklerle önlenebilir. İnhalasyon şarbonu ise tedaviye cevap vermemektedir. İleri aşamalarında, bakteriler tarafından üretilen toksinler, bakteriler kontrol edilse bile vücudu alt edecektir.

İLGİLİ:  Corona virüs sebze, meyve ve diğer gıdalardan bulaşabilir mı? Yıkama ve temizlik önerileri

Şarbon aşısı

Mart 1998 ile Haziran 2008 arasında program kapsamında 2 milyondan fazla ABD askeri personeline 8 milyondan fazla doz BioThrax verildi
Mart 1998 ile Haziran 2008 arasında 2 milyondan fazla ABD askeri personeline 8 milyondan fazla doz BioThrax verildi

Şarbon için bir aşı vardır, ancak "herkesin" kullanımına yönelik değildir. Aşı canlı bakteri içermemesine ve bir enfeksiyona yol açmamasına rağmen, potansiyel olarak ciddi yan etkilerle ilişkilendirilmektedir. En yaygın yan etki enjeksiyon bölgesinde ağrı olsa da bazı insanlar aşının bileşenlerine karşı hassastır. Çocuklarda veya yaşlı yetişkinlerde kullanmak çok riskli kabul edilir.

Aşı yalnızca şarbon üstünde çalışan bilim adamları ve askeri personel gibi yüksek riskli mesleklerde kullanılabilir. Enfeksiyon riski yüksek olan diğer insanlar arasında veterinerler, vahşi hayvanları besleyen insanlar ve yasadışı uyuşturucuları enjekte eden insanlar bulunur.

Şarbonun yaygın olduğu bir ülkede yaşıyorsanız veya onlardan birine seyahat ediyorsanız, hayvanlarla veya hayvan derileri ile temastan kaçınarak ve eti güvenli bir sıcaklığa kadar pişirdiğinizden emin olarak bakterilere maruz kalma riskini en aza indirebilirsiniz. Nerede yaşarsanız yaşayın, eti iyice pişirmek, ölü hayvanlardan uzak durmak veya hayvanlın yün veya kürkleriyle çalışmamak yeterince koruyucudur.

Şarbon enfeksiyonu öncelikle Sahra altı Afrika, Türkiye, Pakistan, İran, Irak ve diğer gelişmekte olan ülkelerde görülür. Batı Yarımkürede nadirdir. Dünya çapında her yıl yaklaşık 2.000 şarbon vakası rapor edilmektedir. Ölüm oranının, enfeksiyon türüne bağlı olarak, tedavi olmaksızın %20 ile %80 arasında değiştiği tahmin edilmektedir.